صفحه اقتصاد بررسی می کند:

همه چیز درباره خاندان نمازی شیراز از کارآفرینان برتر

در این مطلب از صفحه اقتصاد، به توضیحاتی درباره خاندان نمازی شیراز کارآفرینان برتر، خواهیم پرداخت، با ما همراه باشید.

در این مطلب از صفحه اقتصاد، به توضیحاتی درباره خاندان نمازی شیراز از کارآفرینان برتر، خواهیم پرداخت، با ما همراه باشید.

درباره خانواده نمازی هم مثل اغلب خانواده های ثروتمند ایران، حرف و حدیث ها و قضاوت ها زیاد وجود اما به گمانم قضاوت نهایی را باید به خود مردم شیراز واگذار كرد. یك موضوع كه در خصوص این خانواده غیر قابل انكار و كتمان است اینكه هیچ خانواده ایرانی به اندازه اینها در حوزه امور عام المنفعه و به قول امروزیها « مسئولیت اجتماعی» فعال نبودند.

شیرازی های نرم خو و خوش خلق و مهربان، خیلی به فعالیت های اقتصادی و به آب و آتش زدن ها، شهره نیستند اما یكی، دو اقدام عمرانی آنها، مایه رشك دیگران شد؛ یكی لوله كشی آب شهری و دوم ساخت بیمارستان بزرگ «نمازی» ؛ بیمارستانی كه قدیمی ترین واحد درمانی مجهز كشور است و هم اكنون ۱۰۰۰ پرستار و ۲ هزار دانشجوی كارآموز پزشكی دارد.

در سال ۱۳۲۷ یعنی ۷۴ سال پیش كه مردم بسیاری ازشهرهای مهم ایران از آب چاه و رودخانه استفاده می كردند، لوله كشی شهری شیراز كامل شد و آب تمیز و بهداشتی در اختیار مردم غنی و فقیر شهر قرار گرفت. ۱۰ سال بعد یكی روزنامه اصفهانی از باب سرزنش ثروتمندان شهرشان، مقاله ای نوشت با این مضمون كه ما اصفهانی ها لاف ثروت می زنیم اما آب و آسایش دنیا، از آن شیرازی هاست! او معترض بود كه چرا پولداران اصفهانی به مانند ثروتمندان شیرازی، عمل نمی كنند؟!

منظور نویسنده از ثروتمندان شیراز، اشاره ای مستقیم به خانواده بزرگ نمازی بود كه در حوزه تجارت داخلی و خارجی شهره شرق عالم بودند. خانواده نمازی ها از دوره حكومت كریمخان زند در كار تجارت با چین و هند و مصر بودند و حتی یكی از اعضای خانواده آنان به مقام وزیری تجارت جمال عبدالناصر رئیس جمهور فقید مصر رسید.

نمازی ها از قدیم الایام، خانواده ای اقتصادی و سیاسی بودند. جد بزرگ آنها( محمد جواد نمازی شیرازی مشهور به شیخ الشریعه اصفهانی) از علمای كوشنده سیاسی و ضد استعماری در دوره قاجاریه بود كه علیه هر دو حكومت روس و انگلیس فتوای جهاد صادر كرد اما نمازی های دوره پهلوی دوم، عموما متحد حكومت بودند و به مقامات مهم حكومتی مثل سناتور و وزیر مشاور و عضویت اتاق بازرگانی رسیدند. یكی از آنها در هنگام واقعه سینما ركس آبادان، استاندار خوزستان بود. شاخه ای از نمازی ها، هنوز هم كمابیش در عرصه فعالیت های سیاسی كشور حضور دارند.

حوزه فعالیت اقتصادی نمازی ها بسیار متنوع بود. در دوره قاجاریه به تجارت منسوجات، كتیرا و تریاك ایران به خارج مشغول بودند. ناگفته نماند كه تریاك در آن زمان ماده ای قاچاق نبود و یكی از مهمترین محصولات صادراتی ایران به حساب می آمد. بعدها، كارخانه نساجی فخر رازی را پایه گذاری كردند. در دوره پهلوی دوم كار واردات خودرو بیوك را انجام می دادند.

تجارت خارجی آنها در «كمپانی شرق» انجام می شد اما ماندگارترین كار خانواده نمازی در صنعت بانكداری و راه اندازی «بانك انگلیس و ایران» و «بانك هنگ كنگ» بود که بسیاری از این شركت ها و بانك ها در سال ۵۸ مصادر شدند و متمولین این خاندان از ایران رفتند.

نكته مهمتر اینكه، آنچه نمازی ها خرج آب و برق و بهداشت شیراز كردند، از جایی بیرون از شیراز و حتی بیرون از ایران بدست آورده بودند. به عبارتی، درست بر خلاف ثروتمندان و آقازاده های امروز ایران كه پول غارت شده كشور را در كشورهای دیگر سرمایه گذاری می كنند، نمازی ها، ثروتی كه بواسطه تجارتخانه ها و شركت های كشتیرانی شان در هند و چین و هنگ كنگ و آمریكا بدست می آورند، صرف امور عمرانی كشور ایران می كردند.

در دوره قاجاریه یك قطعه زمین خود در چین را فروختند و یك نواخانه و یك دواخانه در شیراز ساختند. در جنگ جهانی اول كه كشور دچار قحطی شده بود، محمد حسن نمازی، با استفاده از كشتی های خود از بنادر چین و برمه اقدام به واردات برنج و گندم و جو كرد و به بحران غذایی كشور پایان داد.

هم اكنون هم در خارج از ایران، نمازی ها از خانواده های ذینفوذ در انگلستان و آمریكا به حساب می آیند. سوزان نمازی( دختر محمد نمازی) همسر پیتروست ماكوت، سفیر انگلیس در آمریكاست و برادرش حسن از اعضا و تامین كنندگان مالی حزب دموكرات آموریكا به شمار می آید. همه اینها می توانستند بخشی از دیپلماسی عمومی ایران باشند اگر دستگاه سیاست خارجی ایران در مسیر ذاتی اش قرار می داشت.

تبار شناسی برادران نمازی

نمازی ها خانواده گسترده ای هستند كه باید حساب آنها را از هم جدا كرد. محمد علی تاجر نمازی شیرازی، دو پسر داشت به نام محمدحسن و محمد حسین نمازی كه داستان این نوشته از ایشان آغاز می شود: محمد حسن پسری داشت به نام محمد نمازی که نابغه این خانوده بود و بیشتر فعالیت های نیکوکارانه شیرازی ها مربوط به ایشان است. محمد حسین پسری داشت به نام محمد مهدی نمازی که در زمان حکومت پهلوی دوم به مقامات بالای حکومتی رسید و سناتور شد و یکی از دلایل مصادره اموال نمازی ها در سالهای بعد از انقلاب، به خاطر پیشینه سیاسی مهدی نمازی بود.

محمد حسن در شیراز به دنیا آمد و با وقوع جنگ اول جهانی برای پیشبرد امور تجاری به هنگ كنك رفت. در هنگ كنك به واسطه رونق فعالیت های تجاری، موفق به خرید دو فروند كشتی شد و به حمل و نقل بار و كالا به جنوب ایران، بصره و بمبئی می پرداخت. در شروع جنگ اول جهانی به خاطر هواداری مردم شیراز و كازرون از آلمانی ها، از سوی انگلیسی ها در معرض محدودیت تجاری و بحران غذا قرار گرفتند. محمد حسن كه با انگلیسی ها بر سر مالكیت یكی از كشتی هایش دچار اختلاف شده بود، به حمایت از مردم شیراز برخواست و با انتقال گندم و برنج از طریق برمه و چین به رفع این بحران كمك كرد. درگیری او با انگلیسی ها باعث شد تا در پایان جنگ اول بخش زیادی از ثروتش را از دست بدهد. او در سال 1305 به ایران برگشت و در سال 1310 ( دوره حكومت رضا شاه) از دنیا رفت.

پسر او، محمد نمازی ، مغز متفكر نمازهای شیراز بود كه به واسطه پشتكار و خلاقیتش، نام این خانواده را پر آوازه كرد. محمد نمازی در سال ۱۲۷۵ شمسی در شهر شیراز به دنیا آمد و در سال ۱۳۰۳برای ادامه تحصیل به آمریكا رفت. وی بعد از پایان تحصیل، شغل خانوادگی یعنی تجارت را در پیش گرفت و مدت ۲۰ سال در آمریكا به فعالیت تجاری مشغول شد. او در سال ۱۳۲۳ و مقارن جنگ جهانی دوم به ایران برگشت و در شیراز ساكن شد و به توسعه كارخانه نساجی فخر رازی، پرداخت. اما شركت های كشتیرانی او همچنان در هنگ كنگ فعال بود.

از مهمترین اقدامات محمد نمازی تاسیس «بنگاه آب شیراز» و لوله كشی و تامین آب بهداشتی شیراز بود كه به شهادت اغلب ناظران، نبود آب بهداشتی یكی از مهمترین دلایل بیماری در میان مردم شیراز و البته كل كشور بود. وی این پروژه را با هزینه شخصی و از محل فعالیت های نیكوكارانه خودش انجام داد. لوله كشی شهر شیراز باعث شد تا دیگر شهرهای بزرگ مثل تهران هم به فكر تامین آب لوله كشی و بهداشتی بیفتند.

دومین اقدام مهم محمد نمازی، تاسیس بیمارستان نمازی شیراز بود كه در اواسط دهه ۲۰ شمسی و از محل فعالیت های نیكوكارانه او تاسیس شد. برای این منظور یكی از بهترین باغهای شیراز به نام «باغ كفشگر» را خرید و بهترین تكنولوژی پزشكی روز دنیا را از آمریكا وارد كرد و حتی تعدادی از آمریكائیان ایران دوست را به عضویت هیات مدیره انجمن در آورد. برای نخستین بار در نزدیكی بیمارستان خانه های سازمانی ویژه پزشكان و پرستاران و پرسنل بیمارستان تاسیس كرد و در حا توسعه بیمارستان بود كه در سال ۱۳۵۱ در گذشت.

محمد نمازی فعالیت های سیاسی عمده ای نداشت و فقط در سال ۱۳۳۴ مدتی به عنوان وزیر مشاور در كابینه حسین اعلاء انتخاب شد البته در سالهایی كه در ژاپن فعالیت میكرد هوشنگ انصاری را تحت حمایت قرار داد كه در آن زمان دانشجو بود و بعدها در دهه ۱۳۵۰ وزیر اقتصاد شد.

فعالیت های خیریه محمدحسین نمازی فرزند دوم محمد علی تاجر نمازی بیشتر در حوزه آموزش و مدرسه سازی در همان شیراز متمركز بود و در سال ۱۳۲۶ در گذشت اما پسری از او باقی ماند به نام مهدی نمازی كه علائق تمام سیاسی داشت و در حكومت پهلوی دوم به مناصب بالا رسید و یكی از دلایل مصادر اموال نمازی ها در سالهای بعد از انقلاب شد.

مهدی نمازی در سال ۱۲۷۷ خورشیدی در شیراز به دنیا آمد و در ابتدا به همان شغل خانوادگی، یعنی تجارت مشغول بود و از ایران به آمریكا و اروپا كتیرا صادر می كرد. مدتی هم در كار واردات خودرو سواری بیوك بود.

او در سال ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۴ عضو اتاق بازرگانی شیراز بود و در سال ۱۳۲۳ در انتخابات اتاق بازرگانی ایران پیروز شد. در سال ۱۳۲۸ كاندیدای اتاق بازرگانی برای مجلس سنا شد و در ۱۰ سال بعد به عنوان عضو اتاق بازرگانی تهران برگزیده شد.

مهدی نمازی، همچنین بین سالهای از دوره ۱۳۱۱ تا ۱۳۲۴ به مدت ۵ دوره نماینده مردم شیراز در مجلس شورای ملی بود و در سال ۱۳۲۸ به عنوان سناتور انتخابی مجلس سنا برگزیده شد و چند دوره در همین منصب فعالیت كرد. مهدی البته در حوزه فعالیت های آموزشی نیز حضور داشت و در برخی پروژه ها با پسر عمویش، محمد نمازی مشاركت داشت. تمام اموال سناتور مهدی نمازی بعد از انقلاب مصادره شد.