هشدار جهانی درباره هوش مصنوعی؛ رشد بازارها ممکن است به سقوطی بزرگ ختم شود
بانک تسویه حسابهای بینالمللی (BIS) در تازهترین گزارش خود نسبت به شکلگیری حباب سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی هشدار داده و اعلام کرده است که تزریق تریلیونها دلار سرمایه به این صنعت، در کنار افزایش هزینههای پنهان، فشارهای تورمی و ریسکهای مالی، میتواند زمینهساز سقوط بازارهای جهانی و بروز یک بحران اقتصادی جدید شود.
بانک تسویه حسابهای بینالمللی (BIS) هشدار داده است که موج عظیم سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی، که بازارهای سهام جهانی را به رکوردهای تاریخی رسانده، ممکن است در نهایت به یک فروپاشی مالی منجر شود؛ چرا که هزینههای پنهان این روند بهتدریج در صورتهای مالی شرکتها و قیمتهای مصرفکننده نمایان میشود.
در گزارش سالانه اقتصادی که روز یکشنبه منتشر شد، بانک تسویه حسابهای بینالمللی که به «بانک مرکزیِ بانکهای مرکزی» معروف است، اعلام کرد هزینههای عظیم در حوزه هوش مصنوعی در حال انباشتن آسیبپذیریهای مالی است که میتواند هر گونه شوک آتی را تشدید کرده و آن را از بازارها به کل اقتصاد سرایت دهد.
پابلو هرناندز دِ کاس، مدیرکل بانک تسویه حسابهای بینالمللی، با ارائۀ یافتههای این گزارش گفت پیام اصلی، «فوریت» است و از سیاستگذاران خواست پیش از آنکه هرگونه بازگشت روند، تعدیلهای دردناکتری به همراه داشته باشد، اقدام کنند.
با وجود اینکه این سرمایهگذاریها طی یک سال گذشته از رشد اقتصادی جهانی حمایت کردهاند، یکی از مهمترین بخشهای این هشدار، مقیاس عظیم هزینهها است.
پنج غول بزرگ فناوری که برای ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی با هم رقابت میکنند، در مسیر سرمایهگذاری بیش از ۱ تریلیون دلار در حوزه هوش مصنوعی طی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هستند؛ سرعتی که از درآمدها و جریان نقد آزاد آنها فراتر رفته و برخی را وادار به استقراض سنگین کرده است.
بانک تسویه حسابهای بینالمللی معتقد است این رقابت ناشی از این باور است که در نهایت تنها چند بازیگر غالب باقی خواهند ماند، که همین امر شرکتها را تشویق میکند سرمایههای کلانی را به پروژههایی اختصاص دهند که بازده آنها بسیار نامطمئن است.
پژواکی از جنونهای گذشته
این گزارش، رونق کنونی هوش مصنوعی را در کنار نمونههای تاریخی قرار میدهد: از تب کانالسازی در دهه ۱۸۳۰ و تب راهآهن بریتانیا در دهه ۱۸۴۰ گرفته تا برقرسانی دهه ۱۹۲۰ و حبابِ داتکام [حباب داتکام، یک حباب اقتصادی در خلال سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰ میلادی بود (که در ۱۰ مارس ۲۰۰۰ با رسیدن شاخص نزدک به ۵۱۳۲٫۵۲ به اوج رسید) که طی آن بازارهای بورس سهام کشورهای صنعتی دنیا شاهد رشد سریع ارزش مالیشان بودند که از رشد بخش اینترنت و شاخههای مرتبط با آن ناشی میشد. از مشخصههای این دوره تأسیس گروه جدیدی از شرکتهای بر پایه اینترنت بود که بهطور کلی به آنها شرکت دات-کام گفته میشد (که در بسیاری موارد به ورشکستگی انجامیدند). بسیاری از شرکتها دریافته بودند که اگر یک پیشوند «-e» به ابتدای نام خود یا یک پسوند «دات کام» به انتهای نام خود بیافزایند، بهای سهام آنها در بازار افزایش مییابد].
بانک تسویه حسابهای بینالمللی اشاره میکند که همه این موارد با یک پیشرفت واقعی فناوری آغاز شدند که سرمایهای بیش از توجیه اقتصادی جذب کردند، و در نهایت همگی با «معکوس شدن روند سرمایهگذاری و رکودهای گسترده اقتصادی» پایان یافتند.
افزایش قیمت سهام و تأمین مالی غیرشفاف، این خطر را تشدید میکند
بانک تسویه حسابهای بینالمللی به گسترش «تأمین مالی چرخهای» اشاره میکند؛ جایی که تولیدکنندگان تراشه و شرکتهای ابری در آزمایشگاههای هوش مصنوعی سرمایهگذاری میکنند و این آزمایشگاهها نیز متعهد به خرید تراشه و قدرت پردازشی از همان شرکتها میشوند و عملاً پول بهصورت درآمد به سرمایهگذاران اولیه بازمیگردد.
بخش عمدهای از این تأمین مالی از طریق صندوقهای پوشش ریسک و اعتبارات خصوصی انجام میشود که نظارت کمتری نسبت به بانکها دارند.
به گفته ژانگ تائو، نماینده ارشد بانک تسویه حسابهای بینالمللی در آسیا-اقیانوسیه، اتکا به کانالهای غیربانکی میتواند باعث شود رکود در حوزه هوش مصنوعی به سقوطی سریعتر و شدیدتر از بحرانهای بانکی سنتی تبدیل شود.
هزینههای پنهان مراکز داده
فراتر از بازارهای مالی، برخی منتقدان معتقدند هزینه واقعی توسعه هوش مصنوعی بهصورت پنهان در حال افزایش است.
یکی از نگرانیهای اصلی، که والاستریت ژورنال به آن پرداخته، نحوه حسابداری شرکتهای فناوری برای دیتاسنترهایشان است.
با فرض اینکه تجهیزات گرانقیمت این مراکز عمر مفید طولانیتری دارند، شرکتها میتوانند هزینه آنها را در سالهای بیشتری تقسیم کنند؛ استهلاک مربوط به سود را در هر دوره معین کاهش دهند و درآمد را سالمتر از آن چیزی نشان دهند که از سوخت پول نقد ناشی میشود.
اما تراشههای تخصصی این مراکز ممکن است خیلی سریعتر از این فرضها منسوخ شوند، که میتواند شکافی بین سود گزارششده و واقعیت اقتصادی ایجاد کند و ترازنامه شرکتها را در صورت کاهش تقاضا یا نیاز به جایگزینی تجهیزات، آسیبپذیرتر نشان دهد.
ابعاد فیزیکی این پروژهها نیز بسیار عظیم است.
استاین فان نیووربورگ، اقتصاددان دانشگاه کلمبیا، برآورد میکند که توسعه این زیرساختها طی شش سال آینده ممکن است حدود ۸ تریلیون دلار هزینه داشته باشد؛ بخشی از این تأمین مالی از طریق سازوکارهای خارج از ترازنامهای که بانک تسویه حسابهای بینالمللی اعلام کرده بود، انجام میشود.
این هزینهها دیگر محدود به حسابهای شرکتی نیستند.
برخی اقتصاددانان اکنون از «موج سوم تورم» پس از همهگیری کرونا و تعرفهها سخن میگویند؛ موجی که این بار ناشی از توسعه هوش مصنوعی است. با تمرکز تولیدکنندگان تراشه بر قطعات پردرآمد برای سرورهای هوش مصنوعی، کمبود در حافظه و ذخیرهسازی به بازار لوازم الکترونیکی مصرفی سرایت کرده است.
به عنوان مثال، اپل هفته گذشته قیمت مکبوکها، آیپدها و سایر دستگاههای خود را افزایش داد و با اشاره به «افزایش فوقالعاده تقاضا برای حافظه و ذخیرهسازی» گفت که «هرگز شاهد افزایش قیمت قطعات تا این حد و به این سرعت نبوده است.»
سهام این شرکت حدود ۶ درصد سقوط کرد؛ بدترین عملکرد روزانه آن در بیش از یک سال، و شرکتهایی مانند مایکروسافت، نینتندو و سونی نیز اقدامات مشابهی انجام دادهاند.
فراتر از هزینههای پنهان و فشارهای تورمی، یکی از مهمترین نقاط فشار، مصرف انرژی است.
گلدمن ساکس پیشبینی میکند دیتاسنترها تا سال ۲۰۳۰ تقریباً نیمی از رشد تقاضای برق در آمریکا را به خود اختصاص دهند و قیمت برق مصرفکنندگان نیز در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حدود ۶ درصد در سال افزایش یابد.
بانک تسویه حسابهای بینالمللی نیز اشاره میکند که نیاز شدید این پروژهها به برق، هماکنون فشارهایی بر قیمتها و هزینههای تولید وارد کرده و میتواند به تورم سرایت کند؛ هرچند تأکید دارد، همانطور که بسیاری از اقتصاددانان نیز معتقدند، اگر بهرهوری وعدهدادهشده توسط هوش مصنوعی محقق شود، این فناوری در نهایت میتواند اثرات ضدتورمی داشته باشد.
نظر شما