اعتماد به نفس کاذب در فضای آنلاین؛ وقتی ارزش ما با تعداد لایکها سنجیده میشود
یکی از اصلیترین چالشهای حضور نوجوانان در دنیای مجازی، پدیده "مقایسه اجتماعی" است. در شبکههای اجتماعی، نوجوانان دائماً با تصاویر، ویدئوها و داستانهای دیگران مواجه میشوند که اغلب نمایشی زیبا و بدون نقص از زندگی آنهاست. این مقایسهها به طور مستقیم بر عزت نفس نوجوان تأثیر میگذارد زیرا باعث میشود که او زندگی و ظاهر خود را در برابر دیگران بیارزشتر ببیند.
مفهوم «عزت نفس» و «اعتماد به نفس» گرچه در بسیاری از مواقع به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما تفاوتهای مهمی دارند. عزت نفس به معنای احساس ارزشمندی و پذیرش خود است؛ فردی که عزت نفس بالایی دارد، خود را ارزشمند و شایسته احترام میداند حتی اگر در برخی زمینهها موفق نباشد. عزت نفس درونی است و تحت تأثیر باورهای فرد درباره خودش قرار دارد.
اما اعتماد به نفس به باور فرد نسبت به تواناییهایش در انجام یک کار خاص مربوط میشود. فردی ممکن است در مهارتهای ورزشی، علمی یا هنری اعتماد به نفس داشته باشد اما همچنان از عزت نفس پایینی برخوردار باشد.
در دنیای مجازی، اعتماد به نفس میتواند موقتی و وابسته به عملکرد فرد در این محیط باشد؛ به عنوان مثال، یک نوجوان ممکن است در تولید محتوا و دریافت بازخوردهای مثبت در شبکههای اجتماعی احساس اعتماد به نفس کند، اما همچنان عزت نفس پایینی داشته باشد، زیرا ارزش خود را تنها بر مبنای تأیید دیگران میسنجد. از سوی دیگر، فردی با عزت نفس بالا نیازی ندارد که موفقیت یا ظاهرش را دائماً در معرض قضاوت دیگران قرار دهد تا احساس ارزشمندی کند.
دنیای مجازی به دلیل فراهم کردن فرصتهای گسترده برای دریافت بازخوردهای اجتماعی، میتواند هم عزت نفس و هم اعتماد به نفس را تحت تأثیر قرار دهد. نوجوانی که اعتماد به نفس خود را بر اساس تعداد لایکها، نظرها و میزان محبوبیت در فضای آنلاین تعریف میکند، ممکن است در مواجهه با بیتوجهی یا نقدهای منفی، احساس ناامیدی و بیارزشی کند.
چرا مقایسۀ اجتماعی در دنیای مجازی مخربتر است؟
بسیاری از افراد فقط لحظات شاد، موفقیتها و جنبههای زیبا از زندگی خود را در شبکههای اجتماعی به اشتراک میگذارند. این امر باعث میشود نوجوانان تصور کنند که زندگی دیگران کاملتر و بهتر از زندگی خودشان است.
تصاویری که در دنیای مجازی منتشر میشوند اغلب با فیلترها و ویرایشهای متعدد همراه هستند. نوجوانان با مقایسۀ ظاهر خود با این تصاویر غیرواقعی، احساس نارضایتی از بدن و چهره خود پیدا میکنند.
وقتی نوجوان احساس کند که به استانداردهای زیبایی یا موفقیتهای دیگران نمیرسد، ممکن است دچار اضطراب اجتماعی، افسردگی یا کاهش انگیزه شود. یک نوجوان ممکن است با دیدن تصاویر همکلاسی خود در یک سفر تفریحی یا با لباسهای گرانقیمت احساس کند که زندگیاش کسلکننده و کمارزش است. این احساس ممکن است باعث شود که او از فعالیتهای روزمره خود لذت نبرد و کم کم دچار احساس بیارزشی و لطمه خوردن عزت نفسش شود.
تاثیر «لایک»، «نظر» و «اشتراکگذاری»
یکی از ویژگیهای منحصر به فرد شبکههای اجتماعی، امکان دریافت بازخوردهای فوری از دیگران است. هر پستی که منتشر میشود در معرض لایک، نظر و اشتراکگذاری قرار دارد. این بازخوردها میتوانند با تشدید عواملی، به شدت بر خودپنداره نوجوان تأثیر بگذارند.
وابستگی به تأیید اجتماعی
نوجوانانی که ارزش خود را بر اساس تعداد لایکها و نظرها میسنجند به تدریج به تأیید دیگران وابسته میشوند. اگر پست آنها را مورد توجه قرار نگیرد احساس میکنند که ارزشمند نیستند.
اضطراب در مورد تصویر شخصی
بسیاری از نوجوانان زمان زیادی را صرف انتخاب و ویرایش تصاویر خود میکنند تا بیشترین میزان تأیید را دریافت کنند. این رفتار میتواند به وسواس درباره ظاهر و افزایش اضطراب اجتماعی منجر شود.
تأثیر منفی نظرات منفی
حتی یک نظر منفی میتواند احساس خودارزشمندی یک نوجوان را تخریب کند. نوجوانانی که با قلدری مجازی مواجه میشوند معمولاً دچار کاهش عزت نفس و افزایش افسردگی میشوند. دنیای مجازی میتواند تأثیرات مثبت و منفی بر عزت نفس و اعتماد به نفس نوجوانان داشته باشد. در حالی که این فضا فرصتی برای بیان خود و ارتباط با دیگران فراهم میکند اما مقایسۀ اجتماعی، وابستگی به تأیید دیگران و نگرانی درباره بازخوردهای دیجیتالی میتوانند عزت نفس نوجوانان را تضعیف کنند.
در این میان، آگاهیبخشی، تقویت مهارتهای فردی و ایجاد ارتباطات واقعی کلیدهایی برای حفظ و تقویت عزت نفس در دنیای مجازی هستند.
نظر شما