صفحه اقتصاد گزارش می دهد؛
کشت دوم برنج؛ دوراهی معیشت شالیکاران یا نجات منابع آب؟
در حالی که شرکت آب منطقهای مازندران کشت دوم برنج را به دلیل فشار بر منابع آب زیرزمینی ممنوع اعلام کرده و از برخورد قانونی با متخلفان خبر میدهد، رئیس اتحادیه برنج بابل معتقد است: حذف این کشت، علاوه بر کاهش درآمد شالیکاران، میتواند تولید و عرضه برنج داخلی را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که بار دیگر چالش میان حفظ منابع آب، معیشت کشاورزان و امنیت غذایی کشور را پررنگ کرده است.
در حالی که بسیاری از شالیکاران مازندران خود را برای آغاز کشت دوم برنج آماده میکنند، شرکت آب منطقهای مازندران بار دیگر نسبت به انجام این کشت هشدار داده و از برخورد قانونی با متخلفان خبر داده است. مسئولان این شرکت معتقدند در ماههایی که کشت دوم انجام میشود، آب سطحی در دسترس نیست و برداشت از سفرههای آب زیرزمینی، آسیبهای جبرانناپذیری به منابع آبی استان وارد میکند.
مدیرعامل شرکت آب منطقهای مازندران با تاکید بر ضرورت حفظ منابع آب زیرزمینی اعلام کرده است که کشت دوم برنج در شرایط فعلی ممنوع است و در صورت برداشتهای خارج از ضابطه، ابتدا اخطار و در ادامه برخوردهای قانونی و قضایی در دستور کار قرار خواهد گرفت.
هشدارهایی که هر سال تکرار میشوند
با وجود این هشدارها، به نظر میرسد بسیاری از کشاورزان تصمیم خود را گرفتهاند.
سیدعلی طاهری، رئیس اتحادیه برنج بابل، در گفتوگو با صفحه اقتصاد میگوید: این هشدارها موضوع تازهای نیست و تقریبا هر سال تکرار میشود.
به گفته او، تنها تفاوت امسال، مطرح شدن برخورد قضایی با کشاورزان است؛ اما این موضوع نیز بعید است مانع انجام کشت دوم شود.
طاهری میگوید: در بسیاری از مناطق بابل، زمینها برای کشت دوم آماده شده و کمتر از دو هفته دیگر بخش قابل توجهی از مزارع زیر کشت خواهد رفت.
او معتقد است: تجربه سالهای گذشته نشان داده که صرف اعلام ممنوعیت، تاثیر چندانی بر رفتار کشاورزان نداشته و شالیکاران همچنان به دلیل وابستگی درآمدشان به این محصول، کشت دوم را ادامه میدهند.
حذف کشت دوم؛ کاهش درآمد کشاورز و افزایش قیمت برنج
رئیس اتحادیه برنج بابل معتقد است: حذف کشت دوم، تنها به معنای کاهش تولید نیست.
به گفته او، بخش قابل توجهی از درآمد سالانه شالیکاران از محل کشت دوم تأمین میشود و حذف آن میتواند درآمد بسیاری از کشاورزان را تا حدود نصف کاهش دهد.
طاهری تاکید میکند: برنج کشت دوم به دلیل کیفیت بالاتر، ارزش اقتصادی بیشتری دارد و کاهش تولید آن، علاوه بر آسیب به معیشت کشاورزان، عرضه برنجهای مرغوب را نیز محدود کرده و زمینه افزایش قیمت این محصول در بازار را فراهم میکند.
به اعتقاد او، کاهش تولید داخلی در نهایت میتواند بر تامین برنج مورد نیاز کشور نیز اثرگذار باشد.
منابع آب؛ بحرانی که نمیتوان از کنار آن گذشت
با این حال، رئیس اتحادیه برنج بابل تاکید میکند که نگرانی درباره منابع آب زیرزمینی، نگرانی درستی است.
او میگوید: در کشت دوم، برداشت دوباره از منابع آب زیرزمینی انجام میشود و ادامه این روند در بلندمدت میتواند به افت سطح آبهای زیرزمینی و حتی فرونشست زمین منجر شود.
به گفته طاهری، این موضوع واقعیتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت؛ اما راهحل آن، تنها برخورد قضایی با کشاورزان نیست.
کشاورز، جایگزین میخواهد؛ نه فقط ممنوعیت
طاهری معتقد است: اگر قرار است با کشت دوم برخورد جدی صورت گیرد، باید همزمان برای کشاورزان نیز راهکار جایگزین تعریف شود.
او میگوید: تا زمانی که درآمد از دسترفته کشاورزان جبران نشود و الگوی کشت اقتصادی و قابل اجرا جایگزین نشود، بعید است ممنوعیتها بتواند مانع انجام کشت دوم شود.
راهحل، تعادل میان آب، کشاورز و امنیت غذایی است
واقعیت این است که این مسئله را نمیتوان تنها از دریچه حفاظت از منابع آب یا صرفا از منظر معیشت کشاورزان بررسی کرد.
حفظ منابع آب زیرزمینی، ضرورتی انکارناپذیر است. ادامه برداشتهای بیرویه، میتواند افت سطح آبها، فرونشست زمین و خسارتهای جبرانناپذیر زیستمحیطی را به دنبال داشته باشد؛ خسارتهایی که بازگشت از آنها شاید سالها زمان ببرد.
اما در سوی دیگر، نمیتوان چشم بر معیشت هزاران خانواده شالیکار بست؛ خانوادههایی که بخش مهمی از درآمد سالانه آنها به کشت دوم وابسته است. همچنین کاهش تولید داخلی برنج، میتواند بر عرضه، قیمت این محصول و در نهایت امنیت غذایی کشور نیز تأثیر مستقیم بگذارد.
به نظر میرسد حل این چالش، نه در نادیده گرفتن هشدارهای کارشناسان منابع آب است و نه در ممنوعیتهایی که بدون در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی کشاورزان اجرا میشوند. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم، سیاستگذاری هوشمندانه و بلندمدتی است که میان سه رکن اساسی؛ حفاظت از منابع آبی، حمایت از معیشت کشاورزان و تامین پایدار برنج کشور تعادل برقرار کند.
چرا که آب، کشاورز و امنیت غذایی، سه سرمایه راهبردی ایران هستند؛ سرمایههایی که حفظ هر کدام، در گرو توجه همزمان به دیگری است.
نظر شما