الجزیره گزارش می دهد:
نفت از هرمز رد نمی‌شود، پس چطور هنوز به بازار جهان می‌رسد؟
بازار نفت خاورمیانه در شرایطی با افزایش جریان صادرات مواجه شده که همزمان حملات به نفتکش‌ها در اطراف تنگه هرمز شدت گرفته و هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و امنیت دریایی افزایش یافته است؛ وضعیتی که این پرسش را مطرح می‌کند که افزایش صادرات نفت از منطقه تا چه زمانی می‌تواند ادامه پیدا کند.
صفحه اقتصاد - بر اساس گزارش الجزیره، جریان صادرات نفت کشورهای حوزه خلیج فارس، بدون احتساب ایران، در ماه سپتامبر به بیش از ۸۱ درصد سطح پیش از جنگ بازگشته است. همچنین شرکت اطلاعات دریایی «کپلر» اعلام کرده صادرات نفت خام از کل منطقه خاورمیانه در ۱۴ روز از ماه سپتامبر، از سطح پیش از جنگ فراتر رفته است.
با این حال، افزایش صادرات در شرایطی اتفاق افتاده که حملات به نفتکش‌ها بیشتر شده و شرکت‌های کشتیرانی با هزینه‌های بالاتر حمل، بیمه و تامین امنیت مواجه هستند.
حملات به نفتکش‌ها افزایش یافته است
بر اساس گزارش وزارت خارجه هند، روز سه‌شنبه ۱۲ خدمه یک نفتکش با پرچم پاناما هنگام عبور از تنگه هرمز بر اثر اصابت یک پرتابه ناشناس زخمی شدند.
پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، روزانه حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ از تنگه هرمز عبور می‌کردند و مسیر هرمز حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت خام و گاز طبیعی مایع‌شده را جابه‌جا می‌کرد.
پس از حملات آمریکا و اسرائیل، ایران عملاً تنگه را بست و آمریکا نیز محاصره بنادر ایران را ادامه داده است.
با وجود این شرایط، صادرات نفت از منطقه در روزهای اخیر افزایش قابل‌توجهی داشته است.
بر اساس داده‌های اولیه شرکت کپلر، میانگین متحرک هفت‌روزه صادرات نفت خام خاورمیانه در ۳۰ سپتامبر به ۱۸.۳ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که میانگین این رقم در ۱۲ ماه پیش از آغاز جنگ حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز بود.
شرکت «ورتکسا» نیز میانگین متحرک ۱۴روزه صادرات نفت خام و میعانات گازی خاورمیانه را ۱۸.۶ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.
همه نفت از هرمز عبور نمی‌کند
نکته مهم این است که تمام این نفت از مسیر تنگه هرمز عبور نمی‌کند.
کپلر برآورد کرده حدود ۴۰ درصد صادرات نفت اکنون بدون عبور از تنگه هرمز انجام می‌شود. بخش دیگری از نفتی که از این مسیر عبور می‌کند نیز از طریق انتقال کشتی به کشتی در مناطق خارج از تنگه جابه‌جا می‌شود.
افزایش جریان صادرات نفت یکی از عواملی بوده که به کاهش قیمت نفت کمک کرده است. قیمت نفت برنت، شاخص جهانی بازار، روز سه‌شنبه با کاهش ۰.۷۵ درصدی به ۹۹.۵۷ دلار در هر بشکه رسید. نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۱.۲ درصد کاهش یافت و به ۸۸.۳۷ دلار رسید.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها افزایش جریان نفت را به سیاست‌های واشنگتن نسبت داده و مدعی شده آمریکا کنترل تنگه را در دست دارد و نیروهای این کشور در حفاظت از کشتی‌های عبوری موفق بوده‌اند.
ایران اما افزایش جریان نفت از تنگه هرمز را رد کرده و میزان نفت عبوری را «ناچیز» دانسته و تأکید کرده است که همچنان کنترل مؤثری بر این آبراه دارد.
عربستان چگونه نفت را از مسیرهای جایگزین صادر می‌کند؟
بازگشت صادرات نفت تا حد زیادی به استفاده عربستان سعودی از زیرساخت‌های جایگزین و روش‌های پیچیده‌تر برای انتقال نفت در اطراف تنگه هرمز وابسته بود.
«تاماس وارگا»، تحلیلگر مؤسسه PVM Oil Associates، به الجزیره گفت افزایش دسترسی به نفت خام خاورمیانه به دو عامل اصلی مربوط است؛ استفاده مؤثر عربستان از خط لوله شرق به غرب و انتقال نفت از کشتی به کشتی در اطراف تنگه هرمز.
خط لوله شرق به غرب عربستان، نفت میادین واقع در شرق این کشور را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند.
در روش انتقال کشتی به کشتی نیز شناورهای کوچک‌تر که در برخی موارد سامانه‌های شناسایی خود را خاموش می‌کنند، نفت را از طریق تنگه هرمز جابه‌جا کرده و سپس محموله را در خارج از تنگه به نفتکش‌های بزرگ‌تر تحویل می‌دهند.
آیا این روند ادامه‌پذیر است؟
وارگا معتقد است: تا زمانی که مسیرها و روش‌های جایگزین امن باقی بمانند، جریان فعلی صادرات نفت می‌تواند ادامه پیدا کند.
با این حال، خط لوله شرق به غرب عربستان پیش از این نیز در نتیجه حملات پهپادی، از جمله حملاتی که در ماه سپتامبر توسط گروه‌های مورد حمایت ایران در عراق انجام شد، برای مدتی از مدار خارج شده بود.
وارگا گفت: در صورتی که حملات به کشتی‌ها، مسیرهای کشتیرانی یا خط لوله از سر گرفته نشود، جریان نفت می‌تواند پایدار بماند؛ هرچند با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، چنین حملاتی ممکن است در هر زمانی دوباره رخ دهد.
از سوی دیگر، افزایش استفاده از این مسیرهای جایگزین فشار بیشتری بر صنعت کشتیرانی وارد کرده است.
«کریس بوشامپ»، تحلیلگر ارشد بازار در گروه IG، گفت سیستم انتقال نفت با شناورهای کوچک در خلیج فارس در خارج کردن نفت از منطقه بسیار مؤثر بوده، اما اجرای آن به تعداد زیادی کشتی نیاز دارد.
افزایش تقاضا برای نفتکش‌ها، هزینه حمل‌ونقل را بالا برده و دسترسی به نفتکش‌ها را در سایر بازارها کاهش داده است. به گفته او، خریداران آسیایی نیز مجبور شده‌اند نفت خام خود را از فاصله دورتری تأمین کنند.
او تأکید کرد که مسئله دیگر فقط میزان عرضه نفت نیست، بلکه «سازوکار و زیرساخت کشتیرانی» نیز به یک عامل تعیین‌کننده تبدیل شده است؛ چرا که ساخت کشتی‌های جدید در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست.
نفت هنوز گران‌تر از قبل از جنگ است
با وجود افزایش صادرات، قیمت نفت همچنان فاصله قابل‌توجهی با سطح پیش از جنگ دارد.
وارگا گفت: قیمت نفت در حال حاضر نزدیک ۱۰۰ دلار در هر بشکه است، در حالی که پیش از آغاز جنگ حدود ۷۲ دلار بود.
به گفته او، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه یکی از دلایل حفظ قیمت نفت در سطوح بالاتر است.
هفته گذشته کشورهای عضو گروه هفت اعلام کردند که قصد دارند برای کنترل قیمت‌ها، تا ۱۰۰ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی نفت، از جمله سوخت دیزل، را آزاد کنند.
آزادسازی بیشتر نفت خام و دیزل از ذخایر راهبردی می‌تواند فشار کاهشی بیشتری بر قیمت‌ها وارد کند؛ اما با توجه به پایین بودن سطح ذخایر جهانی، هرگونه وخامت دوباره وضعیت امنیتی در خاورمیانه می‌تواند قیمت نفت را به سرعت افزایش دهد.
وارگا معتقد است: تنها یک توافق صلح پایدار و قابل‌اعتماد میان آمریکا و ایران و پس از آن، بازگشایی دائمی و بدون قیدوشرط تنگه هرمز می‌تواند شرایط بازار را به وضعیت پیش از جنگ بازگرداند.
هشدار آرامکو درباره تبعات طولانی‌مدت اختلال در بازار نفت
«امین ناصر»، مدیرعامل آرامکو، روز دوشنبه هشدار داد: حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، آثار اختلال ایجادشده در بازار نفت ممکن است مدت‌ها ادامه داشته باشد.
ناصر در کنفرانس Energy Intelligence در لندن گفت از زمان آغاز درگیری‌ها در پایان فوریه، نزدیک به ۳ میلیارد بشکه از عرضه نفت از دست رفته است و بازسازی ذخایر کاهش‌یافته در کنار تأمین تقاضای بازار ممکن است تا دو سال زمان ببرد.
او در پایان گفت: «سیستم در حال حاضر تحت فشار قرار دارد.»
