نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند، اما چرا قیمت‌ها پایین نمی‌آید؟

صفحه اقتصاد -  به نوشته رویترز، دلیل اصلی این وضعیت دیگر فقط کمبود نفت نیست، بلکه مشکل اصلی به «لجستیک» و هزینه انتقال نفت مربوط می‌شود.

بر اساس داده‌های شرکت تحلیل کشتیرانی Kpler، جریان نفت خام از تنگه هرمز در روزهای اخیر به حدود ۱۴.۲ میلیون بشکه در روز رسیده که میانگین هفت‌روزه منتهی به ۲۶ سپتامبر است. این رقم نزدیک به ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ است.

اگرچه حجم عبور نفت از تنگه پس از آن کاهش پیدا کرده، اما به دلیل خاموش کردن سامانه‌های ردیابی ماهواره‌ای توسط برخی کشتی‌ها در زمان عبور از هرمز و چند روز پس از آن، احتمال دارد آمار واقعی بعداً اصلاح و بالاتر اعلام شود.

چرا افزایش عرضه باعث کاهش قیمت نفت نشده است؟

رویترز در تحلیل خود می‌نویسد پاسخ این سؤال را باید در یک کلمه جست‌وجو کرد: لجستیک.

بازار جهانی نفت برای دهه‌ها بر پایه انتقال حجم عظیمی از نفت خام و فرآورده‌ها با کمترین هزینه شکل گرفته بود، اما جنگ‌های خاورمیانه و اروپای شرقی این ساختار را مختل کرده‌اند.

افزایش شدید هزینه اجاره نفتکش‌ها، رشد هزینه بیمه و کمبود ظرفیت پالایش باعث شده گلوگاه‌هایی درزنجیره انتقال انرژی ایجاد شود؛ مشکلاتی که ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها برای برطرف شدن زمان نیاز داشته باشند.

به همین دلیل حتی اگر فشار ناشی از کمبود عرضه نفت کاهش پیدا کند، هزینه انرژی برای مصرف‌کنندگان می‌تواند همچنان بالا بماند.

نفت بیشتری از هرمز عبور می‌کند، اما انتقال آن گران‌تر شده است

افزایش صادرات کشورهای خلیج فارس باعث شده کسری نفت در بازار جهانی کاهش پیدا کند. برآورد مؤسسه Energy  Aspects نشان می‌دهد کسری بازار که در اوج اختلالات در ماه مه حدود ۴ میلیون بشکه در روز بود، اکنون به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است.

با این حال، نفت برنت همچنان بالای ۱۰۰ دلار قرار دارد و بیش از ۴۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ معامله می‌شود.

بخشی از این قیمت بالا به ریسک تشدید دوباره تنش‌ها مربوط است، اما رویترز تأکید می‌کند که مسائل ژئوپلیتیکی تنها بخشی از ماجرا هستند.

هزینه حمل‌ونقل و بیمه که پیش از این سهم نسبتاً کوچکی از قیمت نهایی نفت داشتند، حالا به یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده قیمت تبدیل شده‌اند.

نفتکش‌ها مجبور به طی مسیرهای پیچیده‌تری هستند

یکی از دلایل افزایش هزینه‌ها، شکل جدید انتقال نفت در اطراف خلیج فارس است.

در برخی موارد چند نفتکش برای انتقال نفت از تنگه هرمز به دریای عمان مورد استفاده قرار می‌گیرند و سپس محموله‌ها به کشتی‌های کوچک‌تر منتقل می‌شوند تا به مقصد نهایی در آسیا برسند.

این شیوه باعث می‌شود تعداد زیادی از نفتکش‌های بزرگ برای مدت طولانی درگیر عملیات انتقال باشند و در نتیجه تعداد کشتی‌های در دسترس در سایر مسیرها کاهش پیدا کند.

از سوی دیگر، برخی خریداران برای جبران اختلال در عرضه خاورمیانه، نفت بیشتری از حوزه آتلانتیک خریداری می‌کنند و این محموله‌ها باید مسافت طولانی‌تری را تا آسیا طی کنند.

نتیجه این وضعیت، افزایش شدید نرخ حمل نفتکش‌هاست.

بر اساس داده‌های شرکت کشتیرانی Poten & Partners که رویترز به آن استناد کرده، هزینه انتقال نفت خام از خاورمیانه به آسیا با یک نفتکش بسیار بزرگ یا VLCC اخیراً از ۱.۲ میلیون دلار در روز عبور کرده است؛ در حالی که این رقم در ژانویه حدود ۳۰ هزار دلار در روز بود.

به این ترتیب، سهم هزینه حمل از قیمت نهایی هر بشکه نفت که پیش از این حدود ۳ درصد بود، اکنون به حدود ۲۷ درصد رسیده است.

بازگشت نفت از هرمز هم می‌تواند در کوتاه‌مدت مشکل را بیشتر کند

رویترز نکته قابل توجه دیگری را مطرح می‌کند: افزایش دوباره صادرات از مسیر هرمز الزاماً به معنای کاهش فوری هزینه انتقال نیست.

حتی افزایش بیشتر صادرات از این مسیر ممکن است در کوتاه‌مدت تقاضا برای شبکه پیچیده حمل‌ونقل و انتقال نفتکش‌ها را بیشتر کند و فشار بر ظرفیت ناوگان نفتکش‌ها را افزایش دهد.

به همین دلیل، هزینه‌های حمل‌ونقل احتمالاً تا زمانی که مسیرهای تجارت جهانی نفت به شرایطی نزدیک به دوران پیش از جنگ برنگردند، در سطح بالایی باقی خواهند ماند.

کمبود ظرفیت پالایش؛ مشکل دوم بازار نفت

مشکل فقط انتقال نفت نیست. کاهش ظرفیت پالایش در خاورمیانه و روسیه نیز فشار زیادی به بازار وارد کرده و این مسئله به‌خصوص در بازار گازوئیل خود را نشان داده است.

قیمت گازوئیل به سطوح بی‌سابقه‌ای رسیده و همزمان پالایشگاه‌ها برای دسترسی به نفت‌های متوسط و ترش که بازده بیشتری در تولید گازوئیل دارند، با یکدیگر رقابت می‌کنند.

این نوع نفت بیشتر در خاورمیانه و روسیه تولید می‌شود؛ یعنی دقیقاً مناطقی که اختلالات عرضه در آنها شدیدتر بوده است.

در نتیجه یک چرخه جدید شکل گرفته است: کاهش ظرفیت پالایش باعث افزایش قیمت گازوئیل می‌شود، افزایش قیمت گازوئیل تقاضا برای نفت خام مناسب پالایش را بالا می‌برد و این مسئله به نوبه خود از قیمت نفت خام حمایت می‌کند.

بازار نفت دیگر فقط به میزان عرضه وابسته نیست

جمع‌بندی تحلیل رویترز این است که بازار نفت در شرایط فعلی دیگر صرفاً تابع میزان عرضه نفت خام نیست.

توانایی صنعت برای انتقال و پالایش نفت به اندازه میزان تولید اهمیت پیدا کرده است.

به همین دلیل، حتی اگر جریان نفت از تنگه هرمز افزایش پیدا کند و کسری عرضه در بازار کاهش یابد، هزینه‌های بالای حمل‌ونقل، بیمه و پالایش می‌تواند مانع از کاهش سریع قیمت نفت شود.

در واقع، مسئله جدید بازار جهانی نفت این است: نفت وجود دارد، اما رساندن آن به مقصد و تبدیل آن به فرآورده با هزینه بسیار بیشتری انجام می‌شود.