اتصال کارت سوخت به کارت بانکی؛ شفافیت یا پیش‌درآمد گرانی پنهان؟

در روزهایی که زمزمه ناترازی بنزین و احتمال اصلاح قیمت‌ها دوباره به گوش می‌رسد، رئیس کمیسیون انرژی مجلس از اجرای مصوبه‌ای خبر داده که بر اساس آن کارت سوخت خودروها به کارت بانکی افراد متصل می‌شود. به گفته مسئولان، هدف از این اقدام افزایش شفافیت و جلوگیری از قاچاق سوخت است و مردم نباید نگران سهمیه یا امنیت حساب‌های خود باشند.

اما مسئله اصلی نه در ظاهر فنی طرح، بلکه در حافظه تاریخی جامعه نهفته است. طی دو دهه گذشته، بارها وعده تثبیت قیمت‌ها، حمایت از معیشت مردم و صیانت از سرمایه‌های خرد داده شده، اما نتیجه در بسیاری موارد به افزایش هزینه‌های زندگی انجامیده است. در چنین فضایی، صرف «اطمینان دادن» برای اقناع افکار عمومی کافی نیست.

اتصال معیشت به حساب بانکی؛ دغدغه اصلی

نخستین نگرانی جدی درباره این طرح، اتصال یک کالای اساسی و یارانه‌ای به حساب بانکی افراد است. تجربه‌های پیشین نشان داده هرگاه زیرساخت فنی برداشت یا مدیریت مستقیم منابع مالی شهروندان فراهم شده، امکان اعمال سیاست‌های ناگهانی نیز افزایش یافته است.

در شرایطی که دولت با کسری بودجه مواجه است و شایعات افزایش قیمت بنزین همچنان مطرح می‌شود، این پرسش جدی وجود دارد که آیا در آینده امکان کسر خودکار مابه‌التفاوت نرخ آزاد و سهمیه‌ای از حساب افراد فراهم نخواهد شد؟ حتی اگر چنین سناریویی امروز در دستور کار نباشد، ایجاد این زیرساخت می‌تواند در آینده به ابزار اجرایی تصمیمات قیمتی بدل شود.

سایه تهدیدات سایبری

مسئولان از امنیت کامل زیرساخت‌ها سخن می‌گویند، اما تجربه حملات سایبری به سامانه‌های سوخت در سال‌های گذشته نشان داده که زیرساخت‌های حیاتی کشور آسیب‌پذیرند. اگر در گذشته اختلال تنها به کارت سوخت محدود می‌شد، اکنون با اتصال مستقیم به حساب بانکی، دامنه ریسک می‌تواند گسترده‌تر شود.

امنیت سایبری صرفاً با اعلام رسمی تضمین نمی‌شود؛ بلکه نیازمند شفافیت، گزارش‌دهی دقیق و پاسخگویی در قبال رخدادهای احتمالی است.

مبارزه با قاچاق یا نظارت بر مصرف‌کننده؟

قاچاق سوخت بی‌تردید یکی از معضلات اقتصاد ایران است و مقابله با آن ضروری به نظر می‌رسد. اما منتقدان می‌پرسند آیا اتصال کارت سوخت شخصی به کارت بانکی، واقعاً قاچاق سازمان‌یافته را هدف می‌گیرد یا بیشتر مصرف‌کنندگان عادی را در معرض نظارت و محدودیت‌های تازه قرار می‌دهد؟

بخش عمده قاچاق سوخت به شبکه‌های گسترده و سازمان‌یافته نسبت داده می‌شود؛ بنابراین این پرسش مطرح است که چرا راهکار اصلی، تشدید کنترل بر شهروندان عادی باشد نه اصلاح ساختارهای نظارتی در مبادی اصلی توزیع.

ابزار مدیریت یا مقدمه تغییر قیمت؟

اتصال کارت سوخت به کارت بانکی، در ظاهر اقدامی فنی و مدیریتی است؛ اما بدون ارائه یک برنامه شفاف درباره آینده قیمت بنزین و نظام سهمیه‌بندی، این اقدام می‌تواند به عنوان مقدمه‌ای برای سناریوهای قیمتی جدید تلقی شود. افکار عمومی بیش از هر چیز نیازمند شفافیت درباره چشم‌انداز سیاست‌های انرژی است، نه صرفاً تغییر ابزارهای اجرایی.

در نهایت، تجربه نشان داده اعتماد عمومی سرمایه‌ای شکننده است. اگر قرار است چنین طرحی اجرا شود، پیش‌نیاز آن گفت‌وگوی صریح با مردم، ارائه تضمین‌های حقوقی مشخص و تبیین دقیق حدود اختیارات دولت در استفاده از این زیرساخت است. در غیر این صورت، طرحی که با عنوان «شفافیت» معرفی می‌شود، ممکن است به نمادی تازه از بی‌اعتمادی بدل شود.