لوگو
تبلیغات
کد خبر: ۹۸۵۰۷ جواد نبوتی جواد نبوتی

یادداشت اختصاصی از حمیدرضا حاجی اشرفی

نقش کارگزاران در ممانعت از مجهولات در قراردادهای بیمه

در ادامه سلسله مباحث که راجع به تبیین نهاد تکافل که بدان اصطلاحا ؛ بیمه کشورهای اسلامی نیز گفته می شود و در واقع یک نوع رویکرد مدیریت ریسک مبتنی بر مکانیزم

صفحه اقتصاد را در گوگل دنبال کنید
نقش کارگزاران در ممانعت از مجهولات در قراردادهای بیمه
تبلیغات
تبلیغات

صفحه اقتصاد - در ادامه سلسله مباحث که راجع به تبیین نهاد تکافل که بدان اصطلاحا ؛ بیمه کشورهای اسلامی نیز گفته می شود و در واقع یک نوع رویکرد مدیریت ریسک مبتنی بر مکانیزم عقیدتی شریعت اسلامی در مدیریت مخاطرات مشهود و نامشهود جوامع انسانی ست ،ضروریست قدری بنیادی تر به تشریح موضوع پرداخته شود تا علت دقیق و غایی تاسیس و استقرار سیستم تکافل در جوامع اسلامی را در یک تبادل اندیشه و هم افزایی تجربیات درک نماییم.

مطالعات نگارنده بعنوان یک مطالعه گر ریسک و کارشناس بیمه های بازرگانی در شناخت علت پیدایش تکافل در باورهای مسلمانان به پژوهش ها و نقل اقوال ،محققین و مورخان تاریخ اسلام به این یافته منتج شد که ریشه شکل گیری نهاد تکافل در شهر مدینه با سنت اعراب پیش از تاریخ ظهور اسلام پیوستگی داشته و مبنای تاسیس عقد عاقله و ارش در حقوق اسلامی بوده است.

برای روشن شدن موضوع ، لازمست قدری بسیط تر به موضوع پیدایش ، عقود عاقله و ارش بپردازیم.

در بین اعراب دوران جاهلیت که ساختار زندگی اجتماعی بر اساس نظام قبایلی ، طوایفی و خانواده گسترده استوار بوده، اگر کسی از یک قبیله ،شخصی از قبیله دیگر را می کشت در ازای جبران ابن جرم ، باید توسط مردان قبیله دیگر کشته می شد . در برخی از مناطق ، با وساطت بزرگان قبایل دیگر، یک دختر از قبیله فرد قاتل را به ازدواج اجباری یکی از مردان قبیله مقتول در می آوردند تا این خصومت خاتمه پذیرد . ! در برخی از جوامع به این رسم مبتنی بر نظام قبیله سالاری " خون بس " می گفتند . در هر حال به تدریج جبران دیه خونبهای مقتول بجای کشتن قاتل ( اگر قتل مخصوصا غیر عمدی بود ) جایگزین انتقام گیری ، جسمی و بدنی گردید . بخصوص اینکه اگر قاتل شخصی دیوانه یا ناقص العقل بود ، افراد عاقله فامیل وی مکلف به پرداخت دیه از جانب او بودند!
ضمنا ، عاقله به معنی مردان درجه یک عضو خانواده گسترده فرد قاتل می گویند.
این سنت در زمان اقامت حضرت نبی اکرم (ص) در شهر مدینه از روش سنتی اعراب جاهلیت به روش سیستمی نوین متحول شد. بدین صورت که حضرت محمد(ص) پیامبر اسلام از اعضا هر دو گروه انصار و مهاجرین دعوت نمودند همگی مبلغ معینی را سالانه در یک صندوق واریز کنند تا از محل منابع این صندوق، دیه مربوط به سنت عاقله که بر ذمه مردان فامیل شخص قاتل بود، از محل منبع صندوقی که نام آنرا کنز گذاشته بودند پرداخت شود. زیرا شرایط اقتصادی و توان مالی افراد در مواقعی قادر به جبران خسارات نبود و برای فیصله عداوتها، رسول الله سنت تعاون و مشارکت جمعی و خروج از رویه نظام قبیله گری را پایه ریزی نمودند. بعدها ، خسارتهای ارش (به معنی ؛ دیه خسارتهای جزئی بدنی می باشد) را نیز به زیان دیدگان از محل منابع عمومی جمع آوری شده در صندوق کنز پرداخت شد .

بنظر می رسد، صندوق کنز، بعدها الگوی استقرار حقوق فقهی در جبران خسارتهای کسانی که در حوادث عمدی و غیر عمدی در جامعه زیان می‌دیدند و مقصر یا مقصران حادثه شناخته نمی شدند و یا اصولا در حوادث طبیعی یا غیر عمدی، شخص مقصر حادثه وجود ندارد، لذا درشریعت اسلامی، اینگونه جبران خسارات بر عهده حاکم گذارده شده .البته امروزه از مفهوم دولت بجای حاکم اسلامی مستفاد می شود.

در ایران نیز، صندوق بلایای طبیعی و صندوق تأمین خسارتهای بدنی در تصادفات وسایل نقلیه جهت پرداخت خسارتهای مشابه صندوق کنز مدیریت جبران اینگونه زیان‌ها را بعهده دارند.

معنی کنز = گنجینه - جمع آوری مال و نگهداری آن و …

توضیح بیشتر : کنز به مفهوم صندوق مالی جمع آوری در قالب مشارکت های جمعی تعاون محور برای مقاصد همچون پرداخت دیه عاقله و ارش تحت نظارت دولت - ملت، مستقر در جامعه مسلمانان، اقدامی مباح تلقی می گردید، لیکن در صورتیکه افراد به صورت انفرادی اقدام به جمع آوری مال و ثروت اندوزی کنند و از آن سرمایه انباشته شده در مسیر کار ، تولید و مشارکت های عمومی اقتصادی بهره برداری ننمایند، اینرا نیز با واژه کنز تعبیر و این نوع عملکرد، نکوهیده و خودخواهانه در بین اعراب صدر اسلام می دانستند و منفور بوده است!

این دو نوع برداشت از مفهوم کنز که یکی توسط شهروندان به صورت اقدام خیرخواهانه جمعی و دیگری ثروت اندوزی انفرادی که تعبیر ؛ حبس مال نیز شده ، انسان را بیاد این بیت از شعر فارسی می اندازد :
میان ماه ما تا ماه تابان - تفاوت از زمین تا آسمان است !

بدین ترتیب در مدینه النبی یک سنت دوران جاهلیت به نهادی مترقی - اجتماعی ، تعاون محور ، مشارکت اقتصادی تبدیل که از این سیستم برای تاسیس نهاد تکافل در جامعه مسلمین بعدها الگو برداری و اجرایی شده …

تبلیغات
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید | تلگرام - اینستاگرام - بله - ایکس - یوتوب
ارسال نظرات