یادداشت اختصاصی از حسن خیرآبادی
بررسی دلایل مخالفت عده ای با حجاب!
اولا ببینیم آیا خداوند متعال، پیغمبر اکرم(ص) و ائمه(ع) درباره حجاب به طور مستقیم یا غیر مستقیم دستوری را صادر فرموده اند یا خیر؟
صفحه اقتصاد - یکی از مسائلی که این روزها مورد بحث و مناقشه بسیار قرار گرفته است بحث حجاب و اختلاف نظرهای پیرامون این موضوع است برای روشن شدن این مسئله، در این مقاله سعی می کنیم به اجمال به بررسی ابعاد مختلف این موضوع بپردازیم.
اولا ببینیم آیا خداوند متعال، پیغمبر اکرم(ص) و ائمه(ع) درباره حجاب به طور مستقیم یا غیر مستقیم دستوری را صادر فرموده اند یا خیر؟
پاسخ بسیار روشن است.به عنوان نمونه خداوند متعال در قرآن کریم به صراحت راجع به حجاب زنان می فرمایند:
وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ … وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ﴿۳۱-نور﴾
و به زنان با ايمان بگو ديدگان خود را [از هر نامحرمى] فرو بندند و پاكدامنى ورزند و زيورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه طبعا از آن پيداست و بايد روسرى خود را بر سينه خويش [فرو] اندازند و زيورهايشان را جز براى شوهرانشان يا پدرانشان … آشكار نكنند و پاهاى خود را [به گونه اى به زمين] نكوبند تا آنچه از زينتشان نهفته مى دارند معلوم گردد اى مؤمنان همگى [از مرد و زن] به درگاه خدا توبه كنيد اميد كه رستگار شويد.
همچنین در آیه 59 سوره احزاب می فرمایند:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا ﴿۵۹﴾
اى پیامبر!
به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: جلبابها (روسرى هاى بلند) خود را بر خویش فرو افكنند، این كار براى اینكه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است (و اگر تاكنون خطا و كوتاهى از آنها سر زده توبه كنند) خداوند همواره آمرزنده رحیم است.
و نیز در احادیث و روایات زیادی به اثرات و فواید حجاب اشاره شده و دستوراتی در این خصوص صادر شده است.
مثلا: امیر المومنین، على (ع) می فرمایند: پوشیده و محفوظ داشتن زن مایه آسایش بیشتر و دوام زیبایى اوست. (غرر الحکم۵۸۲۰)
یا آنجا که امام صادق (ع) فرموده اند: حجاب زن برای طراوت و زیبایی اش مفیدتر می باشد. ( المستدرک، ج۵)
در جایی دیگر رسول اکرم (ص) در حالی که به زنی که جامههای نازک و بدننما پوشیده بود، روی خویش را از وی برگرداند و فرمودند: همین که زن به حد بلوغ رسید، سزاوار نیست چیزی از بدن او دیده شود، مگر از مچ دست به پایین و صورتش. (الدرالمنثورج ۵)
پیامبر اکرم (ص) فرموده اند: زنان خود را با پوشش اندام و جسم، از دیدار نامحرمان باز دارید، که زنان هرچه پوشیدهتر باشند، سعادتمندتر هستند. (سفینه البحار، ج ۲، ص ۲۹۸)
همچنین مراجع عظام حجاب را نه تنها واجب، بلکه از ضروریات دین مبین اسلام دانسته و عدم رعایت آن را معصیت الهی می دانند و می فرمایند:
-اصل حجاب، ضروری دین محسوب است و بی اعتنایی به اصل حجاب و عدم رعایت آن معصیت و گناه است(آیت الله خامنه ای)
- بی اعتنایی به حجاب گناه است و داشتن حجاب واجب است. (آیت الله بهجت(ره))
با مطالعه احکام و مسائل شرعی به این نتیجه می رسیم که رعایت حجاب تا جایی که بدن کاملا پوشیده باشد واجب شرعی است و تنها گردی صورت و دست بانوان (از مچ به پایین) می تواند بدون پوشش باشد. همچنین پوشیدن لباس های تنگ و بدن نما و محرک، جایز نیست که برای روشن تر شدن هر یک از موارد مذکور نیاز به مطالعه ای جداگانه است.
از طرفی پژوهش ها نشان می دهند که نوع البسه زنان ایرانی سالها قبل از اسلام و حتی قبل از آیین زرتشت نیز همواره پوشیده و با وقار و حیاء خاصی همراه بوده است.
حجاب زنان
درباره پوشش وحجاب پیش از آیین زرتشت نوشته اند:
نخستین مردمی که به سرزمین ایران آمدند، آریایی ها بودند. پژوهش ها نشان می دهد که زنان ایرانزمین از زمان مادها، که از ساکنان این دیار بودند، دارای حجاب کاملی، شامل پیراهن بلند چیندار، شلوار تا مچ پا و چادر و شنلی بلند بر روی لباسها بوده اند. (ضیاءپور، 1347:ص17-26) این حجاب در دوران سلسله های مختلف پارس ها نیز معمول بوده است. بنابراین در زمان بعثت زردشت و قبل و بعد از آن، زنان ایرانی حجابی کامل داشتهاند.
پوشش و حجاب پس از نبوت زرتشت: در زمان ساسانیان که پس از نبوت زردشت است، افزون بر چادر، پوشش صورت نیز در میان زنان اشراف معمول شد. آیین زردشت که تاریخ آن را بین 2300 تا 1300 قبل از اسلام گفتهاند. آیین پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک است؛ از اینرو، انسانها را به پاکی و پاک دامنی فرا میخواند. در نقاشیها و کندهکاریهای باستانی ایران بسیار کم از زن تصویری به چشم میخورد. اگرچه زنان، کد بانوی خانه، مدیر و مدبر امور خانواده بودند، ولی حفظ حرمت ایشان با پوشیده داشتن ایشان رعایت میشد تا پاکدامنی آنها حفظ شده و از هر آسیبی در امان باشند. (موسوی، 1385:ص39)
همچنین در سایر ادیان مثل یهودیان و مسیحیان نیز بر حجاب و پوشیدگی زن تاکید و آن را نشان ارزشمندی زن دانسته اند و همواره شکوه و جایگاه والای زن، با حجاب توامان بوده است. که با مراجعه به تورات و انجیل در این باره می توان مطالعه نمود.
در ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی ایران و تبصره آن نیز آمده است: زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر و انظار عمومی ظاهر میشوند، متخلف از قانون و شرع به شمار میآیند و باید آنان را مجازات کرد. آنگاه برای این حکم شرعی که این ماده بر آن منطبق شده است، ادلهای ذکر کردهاند.
تا بدینجا دانستیم که به طور کلی حجاب دستور خداوند منان است و رعایت آن نیز واجب، و سرپیچی از آن حرام است. و تقریبا همه مسلمانان به کلیت این موضوع واقف هستند و اذعان دارند.
از طرفی هم دانستیم که پیشینه تاریخی و فرهنگی ایرانیان در ادوار مختلف فارغ از هر دین و مذهب و اندیشه، همواره حجاب را سرلوحه پوشش زنان قرار داده و مساله پوشیدگی در جامعه برای زنان ارزش به حساب می آمده است لذا قانون هم به تبع دین و فرهنگ اصیل ایرانی بر این مهم صحه نهاده و رعایت حجاب را الزامی داشته است.
حال سوال آن است که با وجود چنین پیشینه تاریخی، مذهبی و اجتماعی علل عدم رعایت حجاب توسط بعضی از بانوان چیست؟
به طور کلی برای عدم رعایت حجاب دلایل ذیل مفروض است:
- ضعف ایمان و عقاید افراد نسبت به دستورات الهی که به گوشه ای از آن اشاره کردیم چنانکه عده ای نسبت به سایر دستورات الهی و اسلامی مانند نماز خواندن و روزه گرفتن و … نیز بی تفاوت هستند.
- فریب خوردگی عده ای در مقابل دشمنان اسلام و ایران که به بهانه های واهی مبارزه با حجاب اجباری و … دختران و زنان را برای عدم رعایت حجاب تشجیع و ترغیب می نمایند. آنان که سعی دارند برهنگی را به آزادی ربط دهند و ذهن جوانان و نوجوانان را از اهداف عالیه باز دارند که البته بسیار هوشمندانه و با برنامه و صرف هزینه های هنگفت صورت می گیرد.
مثلا همفر، جاسوس انگلیسی در ممالک اسلامی در سال 1180م، در خاطرات خود راه های نابودسازی عوامل نیرومند مسلمانان را چنین برمی شمرد:
ترویج شراب خواری، قمار، فساد، شهوترانی، ترغیب به زیرپا نهادن دستورات اسلام و…
اما دلیلی که از همه دلایل تامل برانگیزتر است مساله تعارض قول و عمل مدعیان دین است. آنان که باید الگو و اسوه جوانان و نوجوانان باشند، و با اعمال خود آنان را به دین و مقدسات دعوت کنند نه با گفتار و ادعا…
از اول انقلاب اسلامی آنچه از سوی بزرگان همواره مطرح می گردید این شعار بود که «دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست» لذا می بایست سیاستمداران و مسئولین حکومت و حتی افراد وابسته و منتسب به آنان را شایسته ترین و دینمدارترین افراد تشکیل دهند. و هر چه جایگاه سیاسی و مسئولیت افراد والاتر و کلیدی تر، تقوا و دین داری آن ها نیز باید قوی تر باشد. چرا که با توجه به شعار مذکور آنان علاوه بر جایگاه سیاسی، سنبل دینداری هم به شمار می آیند. و بر اساس آرمان های انقلاب اسلامی مسئولین علاوه بر حکمرانی و انجام مسئولیت های حکومتی و جایگاهی خود همواره باید در امور خود رنگ و بوی اسلام را پدیدار نموده و هم آنان دعوت کنندگان اقشار مختلف جامعه به دین مبین باشند.
این مهم جز با رعایت دستورات اسلام توسط خودشان و منتسبین به خودشان، حاصل نخواهد شد چرا که اقشار مختلف جامعه همواره دنباله رو طلایه داران خود هستند.
قرآن می فرماید:
أتأمرون الناس بالبرو تنسون انفسکم و انتم تتلون الکتاب افلا تعقلون…
آیا مردم را به نیکى دعوت مى کنید( و آنها را دعوت به ایمان به پیامبرى مى کنید که صفات او آشکارا در تورات آمده) اما خودتان را فراموش مى نمائید با اینکه شما خودتان کتاب آسمانى را مىخوانید، آیا هیچ فکر نمى کنید…
یا ایها الّذین آمنوا لم تقولون مالا تفعلون کبر مقتا عند اللّه ان تقولوا ما لا تفعلون…
اى کسانى که ایمان آوردهاید چرا چیزى را که انجام نمى دهید به مردم مى گوئید در نزد خداوند مبغوض و گناه بزرگ است که کارى را که خود انجام نمى دهید به دیگران بگوئید…
بیشترین سفارش امامان " در عرصه تبلیغ دین " دعوت به تبلیغ عملى بوده است حضرت امام على(ع) فرمود: «من نصب نفسه للناس اماما فلیبدأ بتعلیم نفسه قبل تعلیم غیره ولیکن تأدیبه بسیرته قبل تأدیبه بلسانه و معلم بنفسه و مؤدبها احق بالاجلال من معلم الناس و مؤدبهم ؛ (نهج البلاغه، حکمت 73)
هر کس خویش را پیشواى دیگران قرار دهد اصلاح خویش را بر اصلاح دیگران مقدم بدارد و پیش از آنکه مردم را با زبان خود تبلیغ کند با سیرت و رفتار خود دعوت کند و کسى که معلم و ادب کننده خویشتن است به احترام سزاوارتر است از کسى که معلم و مربى مردم است.
و البته که از این دست روایات و احادیث بسیار داریم که همگی به حاکمان جامعه اسلامی به طریق اکید بر رعایت دین و تقوا توصیه و سفارش می نماید.
لذا وقتی نوجوان و جوان جامعه از سردمداران حکومت ولو در رده های پایین تر نظام خلاف شرعی را می بیند و آن را مخالف گفته های آن شخص و سایر حاکمان می یابد به یکباره کوه باورهایش فرو می ریزد. چرا که دین را از طریق آنان فراگرفته و آنان را به نوعی جلوه دینمداری می انگارد.
وقتی یک فرد عادی خبر اختلاس و دزدی از سوی یک مسئول حکومت (ولو در رده های پایین) را می شنود، ناخودآگاه باورهایش کم رنگ تر می شود.
«هرچند که گناه دیگران، دلیل و حجت شرعی برای انجام گناه توسط دیگران نیست. و هر فردی در محضر خداوند متعال باید به نوبه خود پاسخگوی اعمال خود باشد.»
لکن مثلا یک خانم به زعم خودش می خواهد علیه این موضوع به مبارزه برخیزد و به نوعی مخالفت و انزجار خود را نسبت به این عمل شنیع نشان دهد. و چون می بیند دستش به جایی نمی رسد شروع می کند به هنجار شکنی و مثلا با کنار گذاشتن حجاب سعی می کند مخالفت خود را ابراز نماید. فلذا شخص اختلاس گر در گناه ایشان و امثال ایشان شریک هست.
لذا در چنین حکومتی پذیرش مسئولیت بسیار خطیر است چرا که علاوه بر تخصص، داشتن تقوا بسیار ضروری است و بر حاکمان و مسئولین نظام است که در اعمال خود بسیار دقت کنند که خدای نکرده مرتکب خطایی نشوند همانگونه که اکثر مسئولین محترم دینمدار و باتقوا هستند. چرا که کوچکترین خطای آنان از دید مردم و عوام جامعه دور نخواهد ماند. و اگر خطایی از آنان سر بزند معمولا نه فقط پای آنان بلکه پای نظام اسلامی نوشته خواهد شد.
ماجرای معروف و بسیار تامل برانگیزی هست که می گویند «روزی دزدی در راهی ، بسته ای یافت که در آن چیزگران بهایی بود و دعایی نیز پیوست آن بود. دزد بسته را به صاحبش برگرداند. او را گفتند : چرا این همه مال را از دست دادی؟
گفت: صاحب مال عقیده داشت که این دعا ، مال او را حفظ می کند. و من دزد مال او هستم ، نه دزد دین. اگر آن را پس نمی دادم و عقیده صاحب آن مال، خللی می یافت آن وقت من، دزد باورهای او نیز بودم و این کار دور از انصاف است.»
و از سوی دیگر برحکومت است که با کسانی که از بدنه نظام هستند و عامدا خلافی اعم از دزدی و اختلاس و… مرتکب می شود به شدت برخورد نموده و نتیجه را به وضوح رسانه ای نماید تا مردم از کم و کیف ماجرا آگاه شوند. در این صورت است که مردم جامعه حس امنیت مالی و جانی و … خواهند داشت. و چون از سوی حکومت و حاکمان قانون رعایت می شود از مردم نیز می شود انتظار داشت که قوانین را رعایت کنند و در دین و اراده خود راسخ باشند.
والسلام علی من اتبع الهدی