یادداشت اختصاصی از جواد نبوتی
به بهانه روز جهانی ریشه کنی فقر
امروز روز جهانی ریشه کنی فقر است. دنیای بدون فقر؛ آرمان و آرزویی که بسیاری از انسانها در طول تاریخ و همین امروز در سر پروراندند. تاریخ روز جهانی ریشه کنی فقر
صفحه اقتصاد - امروز 25 مهر ماه 1401 روز جهانی ریشه کنی فقر است. دنیای بدون فقر؛ آرمان و آرزویی که بسیاری از انسانها در طول تاریخ و همین امروز در سر پروراندند و با گذشت هزاران سال، هنوز این آرزوی دیرینه بشریت محقق نشده و گاهی حتی دست نیافتنی به نظر میرسد. باید دید چرا این رویای دیرین هنوز به سرانجام نرسیده است؟ شاید اگر موانعی که بر سر این راه وجود دارد را هر چه بیشتر بشناسیم در مبارزه با فقر، دستاوردهای بیشتری حاصل گردد.
روز جهانی ریشه کنی فقر به عنوان حرکتی نمادین هر ساله در 17 اکتبر مقارن با 25 مهرماه در سراسر جهان برگزار می شود. سابقه این واقعه به سال 1987 یعنی زمانی باز می گردد که یکصد هزار نفر در حمایت از قربانیان فقر ،گرسنگی و خشونت و ترس در پاریس پایتخت فرانسه دست به تجمع اعتراض آمیز زدند. هدف از این اعتراض که در ابتدا تنها رساندن صدای قربانیان فقر به دولت ها و شهروندان عادی بود به نحوی گسترش یافت که سازمان ملل چند سال بعد در سال 1992 این روز را "روز جهانی فقرزدایی" نامگذاری کرد.
اولین تجمع اعتراض به فقر در 17 اکتبر 1987
در تاریخ، نام ژوزف رسینسکی با روز جهانی فقرزدایی پیوندخورده است. تلاش های این فعال اجتماعی به عنوان بنیانگذار جنبش ATD FOURTH WORLD راه را چنان هموار کرد که تنها پنج سال پس از مرگ وی یعنی در سال 1992، شورای عمومی سازمان ملل این روز را روز جهانی مبارزه با فقر نام نهاد. نوشته ای که بر سنگ یادبود رسینسکی حک شده به شعار کسانی تبدیل شده است که در سراسر جهان با فقر مبارزه می کنند:
هرکجا زنان و مردانی محکوم به زندگی در فقر شدید باشند، به معنای نقض حقوق بشر است.
روز جهانی ریشه کنی فقر ضرورت، الزام و فوریت پایان بخشیدن به فقر را مورد تاکید هرچه بیشتر قرار می دهد. در حقیقت با بزرگداشت این روز، توجه به این معضل که به پدیده ای فراگیر و جهانی بدل شده است اهمیت ویژه ای می یابد. حال باید دید فقر به چه معناست.
فقر همواره به عنوان معضل جوامع بشری و در طیف گسترده در سطح جهانی مورد توجه محققان، کارشناسان و سازمان های ذی ربط بوده است. گرچه در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، فقر از شدت و خط سیر متفاوتی برخوردار است اما باید اذعان کرد فقر به عنوان پدیده ای اجتناب ناپذیر در همه جوامع بشری چه توسعه یافته چه در حال توسعه شناخته شده است.
موضوع فقر و فقر زدایی یک مسئله جهانی است. اما فقر پدیده ساده ای نیست که بتوان آن را از یک یا چند دیدگاه تعریف کرد. به دلیل ماهیت چندبعدی فقر، تعریف دقیق آن کار دشواری است به بیانی ساده می توان گفت ناتوانی در تامین حداقل نیازها در زمینه خوراک، مسکن، پوشاک و تحصیل ریشه در فقر دارد و این وضعیت می تواند با عدم دسترسی به فرصت های برابر شغلی و اعمال تبعیض های اجتماعی نیز وخیم تر شود.
باید گفت فقر از تعاریف مختلفی برخوردار و از زوایای متعددی قابل بررسی است که به فراخور تحولات اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این تعاریف دستخوش تغییر قرار می گیرد. به گفته نظریه پردازان و صاحب نظران علم اقتصاد، فقر به عنوان فقدان منابع برای دسترسی به مواد غذایی، مشارکت در فعالیت ها و هم چنین محرومیت از قابلیت های اساسی تلقی می شود که بر حسب زمان و مکان می تواند متغیر باشد. از این منظر فقر امری کاملا نسبی محسوب می شود.
بانک توسعه آسیا فقر را محرومیت از دارایی ها و فرصت هایی معرفی می کند که هر فرد استحقاق برخورداری از آن ها را دارد اما در حال حاضر از آن ها محروم است. طبق این تعریف فقر طیف وسیعی از محرومیت ها و کمبودها را در بر می گیرد.
روز جهانی ریشه کنی فقر
آبراهام مازلو به عنوان یک روانشناس انسان گرا، برای نخستین بار نظریه سلسله مراتب نیازها را مطرح کرد. براساس این نظریه، انسان دارای سلسله مراتبی از نیازهاست که به صورت یک هرم نمایش داده شده است. در سطح پایین این هرم نیازهای بنیادی و ابتدایی جای گرفتهاند و هر چه به سمت بالای هرم پیش می رویم نیازها پیچیده تر میشوند. از دیدگاه مازلو سلسله مراتب نیازهای انسان ۵ سطح دارد که شامل نیازهای فیزیولوژیکی و جسمانی، نیازهای امنیتی، نیازهای اجتماعی و تعلق پذیری، نیازهای احترام و عزت نفس و در نهایت خودشکوفایی است.
نیازهای فیزیولوژیکی، امنیتی، اجتماعی و احترامی به نام نیازهای کمبود یا نیازهای کاستی شناخته شده اند، به این معنی که این نیازها به دلیل محرومیت به وجود میآیند. برآورده کردن این نیازهای سطح پايینتر به منظور اجتناب از احساسات یا پیامدهای ناخوشایند از اهمیت خاصی برخوردارند.
فقر به ویژه فقر شدید امکان برآورده ساختن نیازهای سطح اول و پایه را از افراد درگیر آن می گیرد به نحوی که امکان ادامه حیات بدون برطرف شدن آن نیازها امری محال می شود. عدم برخورداری از رژیم غذایی سالم، سرپناه مناسب، برخوردار نبودن از شغلی درآمدزا، برخوردار نبودن از هویت اجتماعی و گروهی در نهایت به احساس حقارت و درماندگی منتهی می گردد.
قربانیان خاموش فقر
فقر زندگی افراد به ویژه کودکان و نوجوانان را در دو بعد جسمی و روحی به مخاطره می اندازد. اهمیت این موضوع تا جایی است که سازمان های جهانی از جمله سازمان ملل را بر آن داشت تا با تشکیل سازمان های معتبر برای کمک به کودکان نیازمند و خانواده های شان از این معضل در سطح جهانی پیشگیری کرده و با آن به مقابله پردازند.بر اساس آمار جهانی افرادی که جان خود را به دلیل فقر و گرسنگی از دست می دهند بیش از کسانی است که تاکنون در درگیری های نظامی جان باخته اند.زندگی افراد فقیر هرروز با فقدان مواد غذایی، سرپناه، و عدم دسترسی به خدمات ضروری تهدید و به چالشی جدی کشیده می شود. از یک سو این افراد در شرایطی ناامن زندگی می کنند و ناگزیرند رنج ها و مرارت ها، بی عزتی ها و بی حرمتی ها، محرومیت ها و تبعیض های اجتماعی را تاب آورده و دم نزنند.از سوی دیگر،این قربانیان خاموش به طور ناعادلانه ای از بسط دهندگان جرم و خشونت در جامعه تلقی شده و تهدیدی علیه نظم و ثبات اجتماعی محسوب می شوند.
صلح پایدار تنها زمانی تجلی می یابد که جوامع بشری بتوانند حرمت و حقوق اساسی شهروندان را تضمین نموده، مورد حمایت قرار داده و آن را محترم شمارند.
تحول اجتماعی لازم برای صلح و آرامش در جامعه نیز،تنها از طریق مشارکت فعالانه و مساوی افراد آن جامعه تأمین می شود.اما فقر به عنوان متغیری مستقل این معادلات را برهم می زند.حال پرسشی که در اینجا مطرح است این است که در مقابل چنین تبعیض آشکار و فراگیر علیه افرادی که از فقر رنج می برند چگونه می توان جامعه ای در آرامش و تساوی ساخت؟
حال یافتن و اجرای راهکارها و راهبردهای موثر و کارآمد که با اتخاذ آن ها بتوان در زمینه ریشه کنی فقر گامی اساسی برداشت امری لازم الاجراست.بر هیچ کس پوشیده نیست که به دلیل گستردگی ابعاد فقر، دولت و سیاست های اجرایی آن به تنهایی پاسخگوی رفع این معضل اجتماعی نخواهد بود و چنانچه مشارکت نهادهای مردمی صورت نگیرد ،گام موثری در رفع و ریشه کنی این معضل برداشته نخواهد شد و ما هم چنان شاهد محرومیت ها و رنج های قشر آسیب پذیر و آسیب دیده جامعه خواهیم بود.