یادداشت اختصاصی از دکتر یاور دشتبانی
اقتصاد سواحل با تاکید بر پتانسیل های سواحل مکران
سواحل مکران می تواند نقطه عطف بزرگی در اقتصاد دریا، اقتصاد منطقه و در نهایت اقتصاد کشور باشد. یاور دشتبانی کارشناس اقتصادی صفحه اقتصاد.
صفحه اقتصاد - سواحل هر کشور از نظر اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و حتی نظامی اهمیت خاصی دارند، زیرا از یکسو بیشتر سطح زمین را اقیانوس ها و دریاها تشکیل داده اند و از سوی دیگر، بسیاری از تأسیسات و سازه های زیربنایی در مناطق ساحلی قرار دارند. سواحل در حال حاضر، به صحنه رقابت بیش از پیش کشورها برای حرکت پرشتاب در مسیر توسعه بدل شده اند. دلیل این رقابت پرشتاب، ظرفیت های کمنظیری است که در این عرصه وجود دارد. دریاها و سواحل پتانسیل فوقالعادهای در روند اجرای اقتصاد مقاومتی خواهند داشت و میتوانند بخش بزرگی از اهداف اقتصادی کشور را محقق سازند، بهطوریکه علاوه بر ایجاد درآمدزایی، ارزآوری، ایجاد اشتغال، تأمین نیازهای ساکنان بومی و بسیاری از موارد اقتصادی دیگر، به حفظ و ثبات بافت جمعیتی شهرهای ساحلی نیز قوام بخشند. گردشگری و مسافرتهای دریایی نیز ازجمله برنامههای پردرآمدی است که میتواند در این مسیر اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی به مسئولان کمک کند. اگر نگاهی به کشورهای ساحلی همجوار همچون امارات متحده داشته باشیم، متوجه میشویم که مقامات این کشور چگونه توانستهاند با بهرهگیری از پتانسیلهای دریا و حتی بیابانهای ساحلی خود گردشگران منطقهای و غربی را به خود جلب کنند و از این طریق انگیزههای سرمایهگذاری خارجی را برای صاحبان سرمایه به وجود آورند.
از همین رو، اهمیت توسعه سواحل در حال حاضر برای کشورها به شکل فزایندهای در حال رشد است. هرچند تحقق این مهم نیازمند پیش بینی و تدارک یک سلسله سازوکارهای مقدماتی است که از جمله مهم ترین این سازوکارها را می توان توجه جدی به مقوله تحقیقات علمی دریایی قبل و در جریان فرایند توسعه سواحل به شمار آورد. اهمیت، جذابیت و ظرفیتهای کمنظیر نهفته در مناطق دریایی و سواحل کشورمان، از جهات گوناگون غیرقابل انکار است. به جرأت می توان گفت که در مورد دسترسی به امکانات بهداشتی و درمانی، تحصیلی، حمل و نقل و امکانات رفاهی، سواحل مَکُّران با ضعف شدید مواجه است. بهطوریکه سالیان متمادی است که منطقه سواحل مَکُّران در دسته مناطق محروم یا کمتر توسعهیافته قرار گرفته است و ساکنان آن همواره با مشکلات بسیار جدی برای رفع حداقل نیازهای بهداشتی، معیشتی و اقتصادی خود مواجه هستند و این بهتنهایی عامل مهمی جهت عدم استقبال از سکونت در این مناطق است.
بطور کلی شش ساختار کلیدی 1- نهادهای غیر رسمی 2- ساختار فرهنگی و اجتماعی 3- ساختار اقتصادی 4- نهادهای رسمی 5- ساختار ژئوپولتیک 6- ساختار استراتژیک در توسعه منطقه مَکُّران دخیل هستند. از جمله سیاستهای ابلاغی قانون برنامه ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ج. ا. ایران (سازمان برنامه و بودجه، 1396) که همگی با توسعه مَکُّران می توانند محقق شوند؛ بایستی به موارد زیر اشاره نمود؛ 1- تأمین شرایط و فعال سازی کلیه امکانات و منابع مالی و سرمایه های انسانی و علمی کشور به منظور توسعه کارآفرینی 2- محور قراردادن رشد بهره وری در اقتصاد با تقویت عوامل تولید، توانمندسازی نیروی کار، تقویت رقابت پذیری اقتصاد، ایجاد بستر رقابت بین مناطق و استان ها و به کارگیری ظرفیت و قابلیت های متنوع در جغرافیای مزیت های مناطق کشور 3- حمایت همه جانبه هدفمند از صادرات کالاها و خدمات به تناسب ارزش افزوده 4- توسعه حوزه عمل مناطق آزاد و ویژه اقتصادی کشور به منظور انتقال فناوری-های پیشرفته 5- مقابله با ضربه پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز 6- توسعه پیوندهای راهبردی و گسترش همکاری و مشارکت با کشورهای منطقه و جهان به ویژه همسایگان.
البته قبل از هر اقدامی برای اجرای الگوی توسعه اقتصادی باید از رهنمودها و تأکیدات فراوان مقام معظم رهبری بهره جست و به اجرای اصول اقتصاد مقاومتی برای تسریع در پیشرفت و آبادانی منطقه می تواند مبادرت ورزید. در یک اقدام اساسی و کلی بایستی زیر ساخت های حمل و نقل (جاده ای، بنادر، راه آهن، فرودگاه و…) بهبود یابد. متاسفانه در شرایط کنونی، زیرساخت های حمل و نقل منطقه در مقایسه با دیگر مناطق کشور بسیار ضعیف است که با تقویت آن ضمن اشتغالزایی بیشتر مردم منطقه، توسعه ملی و مضافاً تقویت ارتباطات منطقهای ایران با دیگر کشورهای منطقه (برونگری - از ویژگیهای اقتصاد مقاومتی) را موجب میشود. در خصوص شیلات و منابع آن، از یک مزیت نسبی بسیار بالا برخوردار هستیم که میتواند اشتغال زایی مطلوبی را دنبال نماید.
از سوی دیگر، توسعه صیادی سنتی بدان جهت اهمیت دارد که مردم محلی (که متاسفانه از مهارت های تخصصی لازم در صید صنعتی بی بهره هستند)، بیشتر بکار گرفته (درون زایی) و مضافا وابستگی مان را به تکنولوژی بالا که بایستی از خارج از منطقه وارد شود را کمتر مینماید. با مراجعه به نقشه جغرافیای طبیعی ایران، مشاهده می کنیم که سواحل مَکُّران، از کمترین عرض جغرافیایی برخوردار بوده و لذا کمترین فاصله با استوا را داشته و به تبع آن، براساس شرایط ترکیب شده طول روز، تغییرات فصول، رطوبت نسبی و دما و …، شرایط سواحل مَکُّران، بیشترین مشابهت با آب و هوای استوایی دارد و لذا در مقایسه با دیگر مناطق کشور، از بیشترین مزیت نسبی جهت تولید محصولات کشاورزی استوایی برخوردار است. در این مناطق نیروی متخصص بومی بسیار محدود است و اغلب مسؤلان به دلیل کمبود نیروی آموزشدیده نگاهی بدبینانه به جذب افراد بومی در جریان توسعه دارند.
از نظر آنها، نیروهای بومی فقط در صورت آموزش میتوانند امکان و آمادگی حضور در برنامههای توسعهای را داشته باشند. داشتن تنوع طبیعت و سواحل بکر، وجود خانه های بوم گردی، داشتن جاذبه های طبیعی مانند گل افشان ها، بناهای تاریخی، شناساندن فرهنگ سنتی و بومی منطقه، داشتن قابلیت بالا برای ورزش های آبی و تفریحات ساحلی این نکته را گوش زد می کند که سواحل مکران می تواند نقطه عطف بزرگی در اقتصاد دریا، اقتصاد منطقه و در نهایت اقتصاد کشور باشد.
*مدرس دانشگاه و کارشناس اقتصادی صفحه اقتصاد