یادداشتی از حمیدرضا حاجی اشرفی
فرهنگ زندگی آب باریکه اقتصاد روستاها و شهرهای ما را تخریب کرد!
در خصوص مزایا و مضرات اجرای ناقص و پر از اشتباه طرح اصلاحات ارضی و قوانین مرتبط با آن ، نظرات مختلف و تحلیل های متعددی بیان شده
صفحه اقتصاد -
به علت شرایط کاری و نوع حرفه و علاقه خویش در حوزه مطالعات ریسک، خواسته و ناخواسته با اندیشه ها، سبک های مدیریتی متفاوت و شیوه های مختلف تامین معیشت و فرهنگ شغلی مردم کشورمان آشنا شده ام و مرتبا نیز در این حوزه مطالعه پیوستار می نمایم.
از ابتدای قرن گذشته در ایران، با تلاش دولت ها و مردان و زنان فرهیخته ایران زمین، مدارس و دانشگاه هایی به سبک مدرن تاسیس شدند و نسل های تحصیل کرده و روشنفکر را تربیت و پرورش داده اند تا که ایران نیز از کاروان ترقی و پیشرفت های علمی - آموزشی جوامع مدرن و نوین ، از بقیه دنیا عقب نیافتد.
مطالعه خط روند ، تحولات اجتماعی - اقتصادی ایران در قرن چهاردهم هجری شمسی بیانگر فراز و فرودهای مختلف فرهنگی - اجتماعی - اقتصادی جامعه ایرانی به علل گوناگون می باشد. اما در مجموع و در جمع جبری، روند حرکت جامعه ایرانی علی رغم همه کاستی ها و تناقضات تصمیم گیری ها و سیاست های غلط اقتصادی و اجراهای ناقص برنامه ها به سوی مثبت بودن تلاش ها علی رغم نامتوازن بودن برنامه های توسعه عمرانی در پیش از انقلاب و برنامه های توسعه فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی اجرا شده پس از جنگ هشت ساله با عراق، البته با سرعت بسیار بطئی قابل ارزیابی است.
در خصوص مزایا و مضرات اجرای ناقص و پر از اشتباه طرح اصلاحات ارضی و قوانین مرتبط با آن، نظرات مختلف و تحلیل های متعددی بیان شده که اگر مجال تحلیل ریشه ای در زمان پیش از اجرا توسط جامعه دانشگاهی ایران بجای برخورد شعاری و سطحی نگری به تحلیل بنیادی وجود داشت، چه بسا، بسیاری از مشکلات موجود امروزین اقتصاد کشور وجود نمی داشت و اقتصاد ایران به سطح کشورهای توسعه یافته رسیده بود!
مطالعات ریسک طرح اصلاحات ارضی نشان می دهند بعلت اینکه؛ مدل سازان و کارشناسان آن آمریکایی بودند و شناخت عمیقی از فرهنگ اجتماعی و مناسبات اقتصادی در جوامع محلی و ملی ایران نداشتند، دولت وقت با عجله و با نادیده گرفتن خیلی از نکات مهم حاکم بر معادلات زندگی آنروز جامعه ایرانی و تاثیرات منفی اجرای نامتوازن آن بر زندگی اقتصادی نسل های بعدی، طرح را اجرا کردند. به کنار از فرصت ها و تهدیدهای آن طرح که اکنون، کاستی هایش را به وضوح شاهد هستیم و امکان تحلیل جامع نقاط ضعف آن وجود دارد، باعث سرریز نیروی انسانی یا حتی روستائیانی که از مشکلات عدیده زندگی در روستاهای تضعیف شده به تنگ آمده بودند بسوی گسیل به شهرها و استخدام در دستگاه های دولتی و شرکت های خصوصی کرد و فرهنگ زندگی کارمندی [ آب باریکه ] در ایران شکل گرفت و نهادینه شد!!!! و اجرای نامناسب طرح اصلاحات ارضی و سرمایه گذاری نیروهای کار روستا در زمین هایی که در مدیریت تیول داران بود، بدون حمایت های سیستماتیک دولت در زمینه تامین آموزش های حرفه ای، بیمه، تامین نهاده های کشاورزی، بهره برداری از دانش بازاریابی و فقدان ارتباطات منسجم و همه جانبه شهرها و روستاها و فقدان
اجرای طرح آمایش سرزمین بطور همزمان و … نهایتا موجب تضعیف روز افزون بخش کشاورزی ایران و تراکم نیروهای کار تحت استخدام دولت در شهر و روستا و باعث ظهور بورکراسی اداری و در کل وابستگی به اقتصاد تک محصولی صدور نفت خام شد!! و نهایتا از میان این کش و قوس های ناشی از تصمیم گیریهای بدون پایه مطالعاتی عمیق ملی، اکنون شاهد حیات اقتصادی دلال صفت جامعه ای هستیم که اکثر روستاها خالی از جمعیت مولد و ناآشنا با مشاغل تولیدی فاقد بهره وری بهینه باشند هستیم و آن روستاهایی هم که همچنان پر جمعیت دایر هستند، مخصوصا در نزدیک شهرهای بزرگ کارکرد اصلی خودشان را از دست داده اند!؟ و تبدیل به خوش نشین شده اند و شهرها هم معضلات خاص خودشان که بیشتر اقتصاد دلالی و خدمات حاکم شده را تجربه می کنند!؟
چوبی که امروزه اقتصاد روستایی ما و حتی اقتصاد ملی کشورمان می خورد، فقط ناشی از تحریم غربی ها و یا اثرات تصمیمات اشتباه گذشتگان و یا ناشی از اثرات جنگ تحمیلی نیستند، بلکه بیشتر مشکلات کنونی اقتصاد ایران به دلیل نداشتن رویکرد مدیریت استراتژیک مبتنی بر طراحی نقشه راه بلند مدت برای حرکت متعادل، متوازن و پایدار در مسیر راه اندازی کسب و کارهایی بوده که بدرد اشتغال تولید محور جوانان تحصیل کرده و جامعه فرهیخته ایران در روستاها و شهرهای همگی استان ها متناسب با منابع آمایش سرزمینی - جغرافیایی و خدادادی آنها بخورد است!!!!
اکنون هم دیر نشده، ایران دارای قوانین مناسب و استخوان بندی سازمانی خوبی ست. ما اول باید اعتماد به نفس در جوانان را بالا ببریم. باید با تشکیل شرکت های سهامی عام و تعاونی عام پشتیبان، شرایط کار پایدار و اطمینان ساز را برای جوانان فراهم کنیم. مشاغلی که، جوانان از درآمد ماهانه مطمئن برای زندگی اعم از تحصیل، ازدواج، تامین مسکن و رفاه برخوردار باشند و در پایان سال از سود فعالیت خودشان در مشاغل و شرکت هایی که در آن کار می کنند بطور عادلانه سهیم باشند. فرهنگ حقوق آب باریکه به تنهایی، یا کار کردن مستقل و بدون پشتیبان در مزارع و کارگاههای روستایی و کارگاههای مشاغل خانگی و صنوف روستایی و شهری که توام با دلهره مستمر ریسک های ورشکستگی و دراز کردن دست جلوی، فامیل، مردم، بانک ها و دولت باشد اصلا فایده ندارد و چنین روش های کار جزیره ای با رویکرد مدیریت گاراژی، سرانجامش پنچر شدن چهار چرخ اکوسیستم کسب و کار ملی خواهد بود!!!
بارها و بارها به این نوع تحلیل و ارزیابی ریسک های محیط کسب و کار فکر می کنم. تا به کی، میخواهیم در کلاف سر در گم ناشی از ترجمه نظریه ها و تئوریهای کسانی که با جوامع ما غریبه هستند باقی بمانیم !؟ چرا از اندیشه های گره گشا پیشکسوتان ایرانی و جوانان خوش فکر و خلاق دانشگاهی در ایده پردازی و برنامه ریزی پروژه هایی که موجب پیشرفت های همه جانبه کشورمان می شوند به تاسی از روش های استارتاپی کمک نگیریم !؟
کارشناس مطالعات ریسک و بیمه