یادداشتی از حسین مهدوی
برجام دروازه گشایش اقتصادی
*مدیرمسئول هفته نامه راوی
صفحه اقتصاد -
مذاکره وین بین ایران و گروه غرب دربارۀ برجام پس از فراز و فرودهای بسیار میرود تا به شکل نهایی خود دست یابد.
نگاه محتوایی غرب به برجام، اقتصادی است. آنها در بستر برجام به دنبال تعیین سهم اقتصادی خود در اقتصاد ایران هستند.
پس از توافق برجام در دورۀ ریاست جمهوری روحانی و اوباما به نظر میرسد این فرانسویها بودند که سهم اقتصادی بیشتری نصیبشان شد. آمریکاییها آنطور که انتظار داشتند نتواستند از اقتصاد ایران سهمی داشته باشند.
ترامپ رئیس جمهور کاسبکار آمریکایی که برای هر تصمیم سیاسیاش چرتکه میانداخت خواسته یا ناخواسته به این حقیقت پی برد که آمریکا هیچ منفعت اقتصادی از توافق برجام نبرده است. به همین خاطر آن را یک توافق خوب ندانست و پاره کرد.
درون جامعۀ سیاسی ایران نیز یک گروه در سایه وجود دارد که دارای یک اقتصاد تاریخی قوی است و از نظر سیاسی بعد از جنگ تحمیلی ایران و عراق و رحلت امام خمینی (ره) جایگاه سیاسی مستحکمی پیدا کرد. این گروه در هر رابطۀ سیاسی چه داخلی و چه خارجی در پی منافع اقتصادی خود است.
هیئت مؤتلفه زمانی که پس از برجام، هیئتهای اقتصادی کشورهای مختلف روانه ایران شدند؛ جای خود را در مذاکره اقتصادی و تعیین سهم تنگ دید. به ویژه اینکه تمایل داشت بیشترین نفع اقتصادی را در داد و ستد با شرکتهای آمریکایی ببرد. اما از آنجایی که دیپلماسی اقتصادی در چنبرۀ دیپلماتهای دولت به اصطلاح تدبیر و امید بود و آنها سیاقی متفاوت از تفکر اقتصاد سنتی آنها داشتند؛ نشد که طرفی ببندند!
مخالفتها توسط نیروهای سیاسی با گرایش به گروه سیاسی هیئت مؤتلفه از گوشه و کنار آغاز شد و کار به جایی رسید که آمریکاییها در حسرت داد و ستد اقتصادی با ایران ماندند.
چه شرقیها همچون چین و روسیه و چه غربیها مثل اروپا و آمریکا به بازار و انرژی منطقه آسیای میانه و حوزۀ خلیج فارس چشم دوختهاند و هرگز مایل نیستند که این بازار وسیع و غنی را از دست بدهند. آنها از هر ترفندی برای حضور در این منطقه و بهرهبرداری اقتصادی از آن استفاده میکنند.
آمریکاییها هرچند پذیرفتهاند که دیگر نمیتوان نظام جمهوری اسلامی را تغییر داد یا آن را برانداخت! اما مایلند در کنار این نظام، منافع اقتصادیشان تأمین شود.
اکنون به نظر میرسد؛ آمریکاییها در مقابل خواستۀ به حق ایران برای تضمین اجرای برجام از آنجایی که از نظر قوانین داخلی به سادگی قادر به ارائه تضمین نیستند؛ به دنبال این هستند که با تعیین سهم مشارکت اقتصادی خود در ایران آن را تضمینی برای حیات برجام بدانند.
از طرفی دولت فعلی حاکم در ایران که رابطه صمیمانهای با گروه قدرتمند اقتصادی دارد و این گروه مطمئن است که در توافق پیش رو با غرب در چارچوب برجام منافع اقتصادیاش دست یافتنی است؛ دیگر نباید شاهد مخالفتهای جدی برجام برانداز توسط گروههای سیاسی داخلی باشیم.
در این میان اگر ایرانیها میدان فعالیت اقتصادی را برای آمریکاییها باز بگذارند در کنار تفاهم اقتصادی 25 ساله با چین به منابع قدرتمند سرمایهگذاری دست خواهند یافت که با درایت و مدیریت راهبردی مسئولانه جهش اقتصادی کشور را رقم خواهد زد.
البته اروپاییها از این وضعیت چندان خشنود نخواهند بود. زیرا به خاطر بدعهدی و دنبالهرویشان از تصمیمهای ترامپ، رئیس جمهور قبلی آمریکا نخواهند توانست سهم چندانی در سرمایهگذاری در اقتصاد ایران داشته باشند. آنها همچنان بر طبل رعایت حقوق بشر در ایران خواهند کوبید!
* مدیرمسئول هفته نامه راوی