لوگو
تبلیغات
کد خبر: ۲۸۱۹ جواد نبوتی جواد نبوتی

یادداشتی از جلال الدین صدری

روایت کشمکش آب و عطش در دو سوی زاگرس

کشمکش آب و عطش در دو سوی زاگرس، دو جهان موازی و بلکه متنافر خلق کرده است. جهان شمال زاگرس که به برکت سرشاخه های کارون و دز از تشنگی رهیده و زیست تازه ای را در کنار جویبار عاریتی آغاز کرده است.

صفحه اقتصاد را در گوگل دنبال کنید
روایت کشمکش آب و عطش در دو سوی زاگرس
تبلیغات
تبلیغات

صفحه اقتصاد - کشمکش آب و عطش در دو سوی زاگرس، دو جهان موازی و بلکه متنافر خلق کرده است. جهان شمال زاگرس که به برکت سرشاخه های کارون و دز از تشنگی رهیده و زیست تازه ای را در کنار جویبار عاریتی آغاز کرده است. جهان جنوب غربی زاگرس یا جلگه خوزستان که اینک دریایی از آب شور در زیر پا و درياچه هایی از آب شیرین در بالادست دارد . انگاره آب فراوان و ارزان در جهان های ذهنی برساخت شده در طرفین زاگرس حکمروایی بی چون و چرا دارد،اما ظهور عینی آن بسیار متفاوت است.

به بیان دیگر زنجیره ارزش آب در سویه شمالی زاگرس تعینی کاملا متفاوت و متمایز از سويه جنوبی پیداکرده است.در سويه شمالی،یک میلیارد مترمکعب آب میان شهرهای تشنه فلات مرکزی از اصفهان تا یزد و قم پخش می شود و در سويه جنوبی همان جلگه خوزستان است و کرخه و کارون و مارون و دز و جراحی و بهمنشیر تا برسد به اروندرود و خلیج فارس. شاکله آبی این دو اقلیم در دو دهه اخیر شاهد تحولات چشمگیری بوده است و هر دو اقلیم سرشار از درس های ناخوانده و مرثیه های ناسروده ای هستند که مدرسه های سیاست گذاری و حکمرانی تا سالیان سال باید بنویسند و بخوانند و بگویند و بدانند.

این گفتار،در صدد محکوم کردن پروژه های انتقال آب و سدسازی نیست.به شهادت گفت وگو هایی که در دو دهه گذشته با مخاطبان داشته ایم،طرح مساله ما،نه محکوم کردن یا حتی کم ارزش نشان دادن پروژه های آبی،بلکه ضرورت توجه به روایت آب در زندگی ایرانیان بوده است. مساله اصلی ما این بوده و هست که تحولاتی که در جهان عینی آب ایرانی رخ داده،چگونه در جهان ذهنی بازنمایی شده و می شود و این که جهان ذهنی و انگاره هایش چگونه در تحولات جهان عینی اثر می گذارد. ادعای اصلی این گفتار و طرح پیچیدگی مرکب این است که غفلت سیاست گذار ایرانی از چگونگی بازنمایی تحولات آبی در جهان ذهنی ایرانیان،سبب بروز تنش مخرب میان این دو جهان شده است. این غفلت باعث شد که سرمایه هزارساله همزیستی آب و عطش که نسل به نسل و سینه به سینه به دوران معاصر رسیده بود و امروز بیش از دیروز به آن‌ نیاز داشتیم، ظرف مدت کوتاهی به باد رود.

شاید به خاطر شدت شور و نشاط ناشی از احداث سد ها و کانال های انتقال آب بود که سیاست گذار ایرانی از استحاله خاموش و بی صدای روایت آب ایرانی غافل شد و همین غفلت موريانه ای شد که ستون های حکمرانی آب ایرانی را از درون فرسود.کشور کم آبی که جمعیتش رو به افزونی است و طرح های بیشمار توسعه شهری و صنعتی دارد،بیش از هر چیز به فهم مشترک از واقعیت های آب ایران نیازمند بود و متاسفانه کمتر از هر چیز به آن پرداخت. انگاره آب فراوان و ارزان در جهان ذهنی نوپدید ایرانی استقرار و استحکام یافت و هر سه بخش اصلی مصرف کننده آب ، یعنی آب کشاورزی،آب شهری و خانگی و آب صنعت تحت سیطره این روایت جعلی و ناخوانده و ناخواسته قرار گرفتند و حکمرانی آب را در سیاهچاله انفعال و سردرگمی فروبردند.کشمکش های سیاسی و استفاده ابزاری از فرصت های آبی کشور برای مقاصد سیاسی و انتخاباتی باعث تشدید پیچیدگی مرکب این میدان شد.
به بیان دیگر جذابیت و محبوبيت ناشی از کلنگ زنی و بهره‌برداری از طرح های آبی، چنان در کام اهالی سیاست نشسته بود که امکان طرح حقایق تلخ و ضرورت توجه به موازین و معیارهای اقتصادی و مهندسی را به محاق برد و انگاره های دوران ماه عسل آب ارزان و فراوان را در جهان ذهنی و شاکله ایرانی تثبیت کرد.توجه شود که واو میان جهان ذهنی و شاکله واو عطف نیست بلکه واو استیناف است.چرا که شاکله محدود به جهان ذهنی نمی شود و تا فرايند ها و ابزارها و سازوکار های زندگی شهری و صنعتی و کشاورزی امتداد پیدا می کند.ایرانیانی که روز و روزگاری با همتی بلند و ذهنی خلاق و دلی روشن و بازویی توانا،باغ انگور بدون آبیاری بنا می کردند و شاکله باغداری شان،بازنمایی کننده همزیستی آب و عطش بود،امروز پمپ آب را لب چاه دویست متری می گذارند و همان میوه را در شاکله ای شرم آور به بازار عرضه می کنند.این شاکله نتیجه مواجهه ساده لوحانه ما با ابزارهای دنیای مدرن است. چیزی شبیه به همین شاکله را در شهرسازی و لوله کشی آب شهری داریم تا برسیم به جانمایی کارخانه ها در فلات مرکزی ایران و بی توجهی به آبخیز و آبخوان و مسیل و پساب و غفلت از بازیافت و همه مفاهیم مغفول.
اما این که بی بی سی فارسی و ایران اینترنشنال چگونه وارد روایت آب ایرانی شده اند و چه کارکردی در تشدید پیچیدگی مرکب در شاکله ایرانی دارند،خود به بحث مفصلی نیاز مند است.

تبلیغات
ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید | تلگرام - اینستاگرام - بله - ایکس - یوتوب
ارسال نظرات