یادداشت اختصاصی از دکتر معصومه حسین زاده
بحران آب یا رسوایی دلالان آب؟
بحران آب موضوعی که هرگز رودرر و با ارائه اسناد و مدارک و نمودارهای قابل اتکا اثبات نشد و از سویی بسیاری از سازمانها و .
صفحه اقتصاد -
تا یادمان می آید همیشه وزارت نیرو معترض بوده است که بالغ بر ۹۰٪ از حجم آب شیرین سالانه کشور را بخش کشاورزی مینوشد و مصرف میکند.
موضوعی که هرگز رودررو با ارائه اسناد و مدارک و نمودارهای قابل اتکا اثبات نشد و از سویی بسیاری از سازمانها و مراکز تحقیقاتی وزارت جهاد کشاورزی در مقام دفاع از این گزاره و پاک کردن صورت مسئله برآمدند.
شاید لازم به ذکر باشد که برای اثبات نادرستی این ادعا آمار و ارقامی را که به تفکیک از محققان و ادارات تابعه داخلی و به طور جداگانه و بدون هماهنگی قبلی و بر اساس مستندات جمع آوری شده است را ابتدا مورد مطالعه قرارداده و سپس از این آمار واقعیاتی را استخراج کرده که پرده از وقایعی بر میدارد که همگی نشان از کم سوادی و اغراق و اغماض مسئولان در حوزه توزیع و نگهداری و جمع آوری آب و تصفیه خانه های مستهلک و سهل انگاری های دلال مآبانه و سهم خواهی های مغرضانه دارد.
سوال :
سطح کل اراضی قابل کشت درایران چقدر است ؟
اراضی زراعی قابل کشت : ۱۶ میلیون هکتار
اراضی باغی : ۲/۷ میلیون هکتار
زمین فعال درتولید محصول : ۱۲ میلیون هکتار
آبیاری دیم با ۳۰٪ تولید : ۶ میلیون هکتار
آبیاری آبی با ۷۰٪ تولید : ۶ میلیون هکتار
سطح زمین های آیش : ۴ میلیون هکتار
کل اراضی کشاورزی و باغی درایران: ۱۸/۷ میلیون هکتار
و این رقم یعنی ۱۱/۳٪ درصد مساحت کل کشور
تقریبا ۱۱٪ کل مساحت کشور قابل کشاورزی و باغداری است و مساحت کل کشور ۱۶۴ میلیون هکتار است.
توجه فرمایید :
سطح اراضی قابل کشت و کشاورزی در ایران ۱۶ میلیون هکتار و سطح اراضی باغی ۲/۷ میلیون هکتار و سطح زمین های فعال در تولید کشاورزی ۱۲ میلیون هکتار است.
بدین ترتیب سطح کل زیر کشت کشاورزی و باغی در ایران عبارت است از :
۱۴/۷ میلیون هکتار
حال معنی سخنان و ادعای وزارت نیرو این است که ۱۴/۷ میلیون هکتار زمین فعال و زراعی و باغی درایران حجمی معادل ۹۱ تا ۹۲ درصد و در برخی عناوین تا ۹۳ درصد مجموع آب روان و شیرین کشور را مصرف میکند؟؟!!
این رقم بدون شک قابل تامل و بررسی است.
باید بدانیم ۹۱درصد منابع آبی کشور دقیقا چند میلیارد مترمکعب آب میشود؟ یعنی ۱۱ درصد از مساحت کل کشور ۹۱ درصد از کل آب کشور را مینوشد یا می بلعد؟
حال دقت کنید به آمار اداره هواشناسی که میگوید درطی سال میزان بارش سالانه اعم از باران و برف و تگرگ از ۴۰۰ تا ۴۳۰ میلیارد مترمکعب است ( م.م.م) و این رقم در نوسان است .برخی از کارشناسان این حوزه میگویند این رقم به دلیل خشکسالی های متوالی تغییر یافته
مثلا : عیسی کلانتری وزیر اسبق کشاورزی و رئیس سابق سازمان حفاظت از محیط زیست رقم بارش سالانه را ۳۸۰ م.م.م. اعلام کرده است. از این مقدار بارش سه چهارم آن تبخیر و تعرق شده و به آسمان بر می گردد حال اگر رقم باقی مانده را حداقل ۱۰۰ م.م.م. بدانیم اختلاف بر سر میزان بارش سالانه بسیار است…..
ابتدا نکاتی درباره واحد اندازه گیری بارش باران میگوییم
هرگاه یک لیتر آب را دریک مترمربع زمین بطور یکنواخت بریزیم برابر است با بارش یا آبیاری به مقدار ۱ میلیمتر
و وقتی می شنوید که میزان متوسط بارندگی سالانه مثلا اردبیل ۳۰۰ میلیمتر است یعنی بطور متوسط ۳۰۰ لیتر آب در طول یکسال در یک متر مربع از زمین اردبیل ریخته یا باریده شده است.
حال وقتی میگویند میزان بارش سالانه متوسط ایران ۲۶۰ و اخیرا میگویند ۲۴۰ میلی متر است یعنی در هر متر مربع از زمین ایران درطول یکسال بطور متوسط ۲۶۰ تا ۲۴۰ میلیمتر باران باریده است. این آمار از اداره هواشناسی کسب شده است و وقتی به اداره کشاورزی و وزارت نیرو و ادارت اقماری آنها میرسیم این رقم کم و کمتر میشود. وقتی گفته میشود ۹۱ درصد از میزان آب روان غیر از آبخوان ها را درنظر دارند؟ یا ۹۱ درصد از مجموع آب روان و زیر زمینی کشور را بخش کشاورزی مینوشد؟
ما دراینجا با سه گزینه مواجهه هستیم عده ای کل آب کشور را حدود ۱۱۶/۵ م.م.م. و عده ای ۱۱۹/۵ م.م.م و عده ای ۱۳۱/۵ م.م.م میدانند اما وزارت نیرو ۱۲۸ م.م.م اعلام کرده است.
حال سوال اینجاست ۹۱درصد از میزان کدام آمار اعلام شده صرف بخش کشاورزی میشود؟ و درضمن مگر غیر از بارش در کشور سفره های آب زیر زمینی و ذخائر غارهای دارای آب شیرین و روان، قنات ها و غیره موجود نیست؟ و چرا اذعان نمیکنند؟ به دلیل نداشتن الگوی بهره برداری درست و عدم به کارگیری برنامه مصرف آب و محاسبه فاضلاب برای خانوار و مصرف آب چاهها و روان آب ها برای مزارع با نصب کنتور و محاسبه دقیق مصرف و مصرف درست آب در صنایع آب بر . بر اساس دوری و نزدیکی به منابع آبی که جلوی پرت و مصرف بی رویه آب را میگیرد هیچ برنامه ای اجرایی نمی شود؟! آیا ۹۱ درصد آب موجود در کشور فقط برای کشاورزی مصرف میشود و ویلا سازان و انبوه سازان و مجتمع سازان و باغداران بزرگ و پرورش دهندگان دام و طیور و ماهی و شتر مرغ و سایر پرندگان و غیره از این آب استفاده نمیکنند؟ چه نظارتی بر مصرف آب پرورش دهندگان باغات پسته و آناناس و موز و محصولات لوکس که به صورت مافیایی اداره میشود هست؟ چقدر آب بهای مصرفی پرداخت میکنند و یا چند حلقه چاه غیر مجاز در زمین های خود حفر کردند که ذخایر آب زیر زمینی را می بلعد و می مکد …؟
چرا اعلام نمیکنند دیگر در هیچ جای ایران در عمق ۱۰۰ متری هم نمیتوان به آب رسید و در جاهایی که روزگاری به عنوان استان های سرسبز نام برده میشد اینک حتی تا عمق ۵۰۰ متری هم نمیتوان به آب رسید.
که این فاجعه بر اثر مکش آب های زیر زمینی به رانش زمین و نشست زمین منجر میشود. شواهد نشان میدهد ویلا سازان و انبوه سازان و سد سازان غیر مجاز و باغداران و…. که منفعت شان به جیب ملت نمیرود و یا با قیمت های گزاف به فروش میرود و یا صادرات میکنند و یا شخصی سازی و ِلذت زندگی لاکچری را میبرند از لیست مصرف کنندگان پرنوش حذف شده اند؟
چرا نامی از سد سازان و حامیان انتقال آب به استان های کویری برده نمیشود؟ آب شیرینی که در دل کویر برای فعالیت هایی که هرگز توجیه اقتصادی نداشت و نام اشتغال زایی را به غلط یدک میکشند و مدافعان این خیانت بزرگ در دل مجلس مینشینند و نام نماینده را بر خود نهاده اند و بودجه هم به این انتقالات غلط تعلق میگیرد و از طرفی حاکمیت صددرصد و مالکیت صددرصد دریای خزر را از دست دادیم و امروز دست به دامان دلالان آب می افتیم و درخواست خرید آب از سرشاخه های کشورهای اطراف حاشیه دریای خزر را داریم؟
ما حتی نمیخواهیم نیروگاه های داخل کشور را به روز رسانی کنیم و میدانیم که مصرف آب نیروگاهها با برج خنگ کننده(تر) ۱۰ برابر بیشتر از نیرو گاه های دارای بخار خشک است و در حال حاضر بیشتر نیروگاههای قدیمی کشور از برج کننده (تر) بهره میبرند و این اصلی ترین مصرف کننده بالای آب در کشور است و فرسودگی بالای این دستگاهها مزید بر علت است. طی چهاردهه گذشته چنددرصد از پالایشگاه ها و نیروگاه ها و صنایع اصلی سیمان و مس و آلومینیوم و صنایع فولاد مرمت و نوسازی و بازسازی شده است؟
این یک حرف لغو است که ۹۱ درصد آب های کشور را بخش کشاورزی مینوشد. حفاری معادن و صنایع فرسوده چرا از قلم افتاده است؟ آب کشاورزان در اصفهان قطع شد تا هم انتقال داده شود به استان کویری یزد به خاطر مسئولین یزدی و هم آنکه انتقال داده شود به صنایع فولاد اصفهان برای خاطر مسئولین اصفهانی و این میان کشاورزان بدبخت باید مورد بی مهری قرار گیرند … البته اینکه تولید بعضی محصولات صیفی و باغی مصرف زیادی دارند شکی در آن نیست مانند هندوانه و خربزه و چند محصول دیگر که مقرون به صرفه است که وارد شوند اما واقعیت داستان همه بخش کشاورزی نیست.
ما تقریبا ۸ استان مرزی داریم که در حال نابودی مطلق و فقر و خشکسالی های دائمی هستند و این بحران دیگر محلی نیست بلکه تبدیل شده است به بحران ملی و باید یک تصمیم سریع دراین خصوص گرفته شود .مثلا استان خوزستان در این استان ۵ رودخانه بزرگ کارون، جراحی، کرخه، دز، مارون و رود خانه های پر آب دیگری مانند شاوور ، زهره، که چند استان همجوار را نیز آبرسانی میکرد امروز به بحران خشکسالی حتی در سطح بومی و محلی خود گرفتار شده است!!! چرا؟؟؟
انتقالات آب غیر علمی و عدم توجه به اقلیم منطقه و کاهش بارش و مسدود شدن سرچشمه ها در بالا دست این رودخانه ها و رودها بنا به دلایل سیاسی و منطقه ای از عوامل اصلی این خشکسالی ها می باشد.
مسئولینی که برای ساختن بهشت مصنوعی برای استان های کویری خود بهشت های طبیعی بر روی زمین را خشکاندند. مقامات وزارت نیرو در زمینه بهره برداری از ذخائر زیر زمینی صحبت از تراز منفی ۶ میلیارد متر مکعبی میکنند یعنی هر سال ۶ میلیارد متر مکعب بیش از اندازه از ذخائر آبخوان ها و آب سدها کشیده و مصرف میشود یا به عبارتی بلعیده می شود درحالی که آقای کلانتری رئیس اسبق محیط زیست اعلام کرده بودند کسری آب ۱۵ تا ۱۷ م.م.م و تراز منفی داشتیم .
جان کلام اینکه ؛
مسئولین محترم وزارت نیرو فرموده بودند ۹۱درصد آب کشور را در بخش کشاورزی از دست میدهیم و برای آبیاری ۱۴/۷ میلیون هکتار از اراضی فعال در بخش کشاورزی و باغی بطور متوسط با احتساب رقم ۹۴/۴۹ م.م.م در هر یک میلیون هکتار زمین سالانه ۶ میلیارد و ۴۲۲میلیون متر مکعب آب میشود. یعنی روزانه حدود ۱۸ متر مکعب این زمین ها آب میخورند!!!! حتی باغهای بهشت هم این چنین آبیاری نمیشوند که در این صورت غبطه همتایان زمینی خود را خواهند خورد. که این خود یک نمونه کوچک از آمار و ارقام غلط وزارت نیرو است که چه به عمد و چه به سهو دانستیم که امکان ندارد ۱۴/۷ میلیون هکتار زمین زراعی و باغی سالانه ۹۵ تا ۱۰۰م.م.م آب بنوشند. و گفتنی اینکه سالانه ما فقط ۹۵ تا ۱۰۰ م.م.م نزولات آسمانی نداریم و چیزی حدود ۵۰ تا ۶۵ م.م.م آب پشت سدها و دریاچه ها داریم یعنی در مجموع چیزی حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ م.م.م آب کلی در کشور داریم و محاسبه ذخائر آب زیرزمینی بماند….
وزارت نیرو خود اعلام کرده که حداقل ۴۰۰ هزار حلقه چاه مجاز و غیر مجاز در داخل کشور داریم و حتی این آمار هم غلط است. اگر سراسر کشور را موتور پمپ نصب کنیم و ذخائر آب را به صورت بی رویه هم غارت میکردند باز نباید اینگونه دچار بی آبی میشدیم واقعا مسئول تقسیم آب در این کشور کیست؟ چه کسی مسئول مستقیم تقسیم زمین های شمال به قطعات 1000 تا 2000 متری و ۲۰۰ تا ۵۰۰ متری در ارتفاعات و لوله کشی و لوله گذاری برای ویلاهای لاکچری است. استخرهای بالای شهر تهران با چه آبی پر میشود؟ چرا باید یک بطری کوچک آب به قیمت ۵ تومان به بفروش برسد چرا باید آب این نعمت فراوان خدادادی از بنزین هم گرانتر باشد؟ غیر از دلالان آب فروش و واسطه های خرید آب چه کسی باید پاسخگو باشد؟ چرا کشاورزان که قوت قالب اکثریت جامعه را تهیه میکنند باید این چنین مورد بی مهری قرار بگیرند و در عوض استخر های بزرگ پولداران دم دمی مزاجی که سالانه کمتر از تعداد انگشت های یک دست از این ویلاها استفاده میکنند هر روز پمپاژ شود ؟
چرا باید با سد سازی های غلط و بعضا پنهانی اینگونه یک سرزمین آباد ویرانه گردد؟
دیدن تصاویری از سرزمین های خشک در کشور که تبدیل به شوره زاری وحشتناک شده چنان ترسناک است که حتی در فیلمهای ترسناک هالیوود نیز نمیتوان این چنین تصویر سازی کرد و صحنه های دلخراش مرگ و میر دام و طیور و انسان را دید.
آنچه واقعیت دارد این است که مردم ایران هرگز اینگونه ناجوانمردانه مورد خشم طبیعت قرار نگرفته اند که مورد خشم مسئولین خود قرار گرفته اند. عدم مدیریت صحیح و سهم خواهی های کینه توزانه و نبود علم در تقسیم آب و نبود محاسبات اقتصادی به جهت توجیه اقتصادی در کاشت و برداشت بعضی از محصولات پرنوش آبی و ساخت و سازهای بی رویه در جنگل و کویر و کوهستان و لوله کشی آب در آن نواحی برای لذت و تفریح حاکمان رفاه طلب و مزیت خواه متاسفانه مارا دچار اقتدارگرایی برای هیچ کس کرده است و این همه و همه حاکی از این داستان مثنوی مولوی است که ای دوست شمعی بیار تا ببینیم آنچه در سیاهی است و هریک قسمتی از آن چیزی را لمس کردیم که ندیدیم و چیزی گفتیم. شفافیت در تمامی ارکان این نظام لازم است و آن چراغی که واقعیات را روشن میکند نامش اعتماد سازی بین ملت _ دولت است. چراغی که سالهاست توسط مسئولین خاموش گشته است و یک ملتی را به تاریکی کشانده است. ودریغ از یک جمله واقعی محض….