یادداشت اختصاصی از حوا ابراهیم نژاد
پشت پرده گرانی سیمان
پشت پرده گرانی سیمان چیست؟
صفحه اقتصاد - سوال مهم این روزهای بازار مسکن این است، پشت پرده گرانی سیمان چیست؟ از آثار بجا مانده از گذشته ایران و تاریخ باستانی مشخص است که ایرانی ها از آهک در ساخت بناهای خود استفاده می کردند همچون آثاری که در شوشتر و اصفهان و یزد و … بجا مانده است نیز گویای این مطلب است. حتی ساروج هایی که در بنادر ایران ساخته شده است و قدیمی هستند نیز این مطلب را تایید می کند.
اولین تاریخ استفاده ایران از سیمان در سال 1292 شمسی توسط علی قلی خان سپاهی ملقب به مهندس الدوله تحصیل کرده شهر زوریخ؛ بوده است. تا قبل از امضای قراردادهای مبنی بر تولید و راه اندازی خط تولید سیمان ، سیمان ایران از روسیه تامین می شده است. اما با آغاز قرن 14 در ایران صنعت مدرن شدن کشور و تولید و راه اندازی کارخانه ها و خط راه آهن ، سد، جاده و … موجب شد تا ایران در سال های بعد به چهارمین کشور واردکننده سیمان تبدیل شود. اما به دنبال این اتفاق کشور به دنبال راه اندازی ایجاد کارخانه تولید سیمان رفت و در سال 1312 اولین کوره تولید سیمان در ایران با ظرفیت صد تن در روز با نام سیمان ری راه اندازی شد.
برای تولید سیمان موادی سنگ گچ، سنگ سیلیس، سنگ آهک، سنگ آهن و… استفاده می شود و همه این مواد یا باید در کشور تامین شود یا وارد شود.
چند وقتی است که مسئله قیمت سیمان به یک حاشیه بزرگ در اقتصاد تبدیل شده است به گونه ای که قیمت هر کیسه سیمان به 110 هزار تومان رسیده است و به دنبال تعطیلی ساخت و سازها را به دنبال داشته است. کشوری که خود تولید کننده سیمان است چرا با این مسئله روبرو شده است. پشت پرده گرانی سیمان چیست؟
روند تولیدات کشور در 20 سال گذشته یک روند افزایش تولید را نشان می دهد. اما در سه سال اخیر در مقداری ثابت شد و به روزانه 4.1 میلیارد تن رسید.
ولی در کشورهای همسایه با روند افزایش تولید رو به رو بوده ایم. اما همانطور که در تولیدات کشور می بینیم در سال 2018 نیز با روند کاهشی روبرو بوده ایم . ولی چه چیزی باعث این کاهش تولید روزانه شده است و به دنبال آن چه فرایندی سبب شده است که با گرانی امروز روبرو شویم؟
با توجه به اینکه قطعی برق در تابستان امسال بسیار بالا بود و کارخانه های بسیاری در جریان این قطعی ها با ضرر بسیاری روبرو شدندو همچنین که وضعیت برودت هوا را در ماه های آتی خواهیم داشت و به دنبال آن قطعی گاز لذا این روند تعطیلی و خاموشی ها در کارخانه ها به خصوص کارخانه سیمان ادامه خواهد داشت که می تواند این قطعی برق یکی از عوامل کاهش تولید سیمان و به نوبه آن کاهش میزان عرضه آن در بازار مصرف بر طبق تقاضای موجود ، و در نهایت نیز مازاد تقاضا و افزایش قیمت در بازار بلندمدت سیمان را به بار آورده باشد.
از طرفی دیگر با توجه به اینکه عراق که به عنوان یکی از مهمترین واردکننده های سیمان ایران، هم اکنون با راه اندازی صنعت سیمان خود و خودکفا شدن و ممنوعیت وارد کردن سیمان به کشور خود رفتار می کند لذا بخشی از صادرات سیمان و درآمد حاصل از آن از بخش سیمان کشور حذف گردید و باز هم به دنبال آن ضعیف شدن صنعت سیمان و کاهش تولید و در نتیجه گرانی آن را تشدید کرد.
در مقیاس جهانی قیمت گذاری سیمان به طور میانگین به میزان نسبت 1/10 قیمت فولاد و میلگرد تعیین قیمت می شود. لذا هر تغییر قیمتی در بخش فولاد و آهن کشور می تواند در بخش سیمان نیز تاثیر بسیاری بگذارد که همانطور که می دانیم در سال های اخیر و به دنبال روند صعودی ساخت و ساز ها در کشور با گرانی قیمت فولاد و میلگرد روبرو بوده ایم که این هم به عنوان عامل سوم بر قیمت سیمان کشور اثر گذاشت.
و خب تراژدی این گرانی ها دامن گیر ساخت و ساز ها هم می شود. یا آن را به تعطیلی می کشاند و یا به افزایش قیمت مسکن و ساخت و ساز ها می انجامد.
پشت پرده گرانی سیمان
سالهاست که صنعت سیمان وارد عرصه بورس شده است و نوسانات دنیای بورس بر قیمت های این بخش نیز تاثیر می گذارد. قیمت گذاری های دستوری و تعزیراتی بودن در بخش سیمان، مشکلات در تامین مالی بخش صنعت سیمان، عدم تامین انرژی پایدار از جمله برق و گاز و افزایش قیمت نرخ انرژی، عدم استفاده از ظرفیت های کامل کشور که می تواند بخشی از آن به سبب کاهش صادرات کشور باشد، رقابت های ناسالم و منفی در بخش بازار معاملات و مشکلات تامین سوخت مازوت، افزایش قیمت آجر نسوز و پاکت های سیمان، افزایش قیمت حمل و نقل و ترابری و ریلی کشور و… همه اینها به نوبه ای بلایی بر سر قیمت سیمان کشور آورد که در عرض کمتر از دو سال قیمت 5 برابری در هر کیسه سیمان 50 کیلوگرمی را تجربه می کنیم.
در حال حاضر حدود 70 الی 80 شرکت در کشور در بخش سیمان مشغول به فعالیت هستند اما چند نمونه از این شرکت ها از توان بالفعل استفاده می کنند؟ چند نمونه از این شرکت ها در بورس وضعیت خوبی در فروش دارند؟ چند نمونه از این شرکت ها توان صادرات را به عهده دارند؟ چند نمونه از این شرکت ها به عنوان هزینه مازاد در صنعت سیمان نیستند؟ در کنار این صنعت فولاد کشور حالش چطور است؟ آیا کشور در تولید میل رد با وضعیت خوبی روبروست؟ وضعیت سنگ آهن ، سنگ آهک چطور است؟ سنگ گچ مشکل جدی را تجربه نکرده است؟
می بینیم که صنایع کشور چقدر به هم دیگر مرتبط هستند به قولی وقتی یک نان در نانوایی کم و زیاد می شود چه بلاهایی که بر سر قیمت نفت نیاورد. حال ببینید با تصمیم به ظاهر کوچک می توان چه فاجعه و یا حتی چه رونقی در اقتصاد کشور به جا گذاشت. لذا مسئولین بخش مربوطه می بایست در کنار ایده پردازی همه جوانب را قبل از ارائه و اجرای طرح بررسی کنند. آنها باید هم تاثیر آنی و کوتاه مدت طرح ها و هم نتیجه بلندمدت آن را بررسی کنند.