یادداشتی از حمیدرضا حاجی اشرفی؛
سرهنگ جیکاک و نهضت ملی شدن صنعت نفت در ایران
۲۹ اسفند ماه ، سالروز ملی شدن صنعت نفت در ایران است. پس از انقلاب ۵۷ ،دولت و مجلس به یادبود خدمات هرگز فراموش نشدنی، قهرمان ملی ایران ، دکتر محمد مصدق که
صفحه اقتصاد - ۲۹ اسفند ماه ، سالروز ملی شدن صنعت نفت در ایران است. پس از انقلاب ۵۷ ،دولت و مجلس به یادبود خدمات هرگز فراموش نشدنی، قهرمان ملی ایران ، دکتر محمد مصدق که بعنوان اولین حقوقدان مسلمان یک کشور جهان سومی و خاورمیانه ای توانست با رجوع به دادگاه بین المللی لاهه از روش قانونمند و هوشمندانه ، تسلط بی چون و چرای انگلستان را پس از چند دهه بهره برداری استعماری از منابع نفت ایران خلع نماید و افتخاری بزرگ در صحنه سیاسی - اقتصادی جهان را برای کشورمان در استیفای حقوق ملی از مسیری کاملا قانونی کسب نماید ، این روز را بعنوان یک افتخار ملی به پاسداشت میهن دوستی مصدق و یارانش بعنوان نهضت همیشه ماندگار فرزندان راستین وطن در تقویم و تاریخ ایران ثبت نمودند.
عصر روز جمعه ، ۲۶ اسفند ۱۴۰۱ ، محو تماشای دوباره مستند بی نظیرترین سازه آبی دنیا در زیر زمین ، قنابات گناباد بودم و غرق در تحسین هوش و استعداد مهندسی ایرانیان در ۲۵۰۰ سال پیش که با حفر ۳۳ کیلومتر تونل در زیر زمین ، با ساده ترین و بدوی ترین ابزارها، پس از سالها تلاش صدها انسان، سرانجام جریان آب فراوان مستمر را از دل زمین بیرون بکشند تا دهها نسل از فرزندانشان از زمینها و باغات در دل کویر بهره برداری کنند و زندگی با عزت داشته باشند … بلافاصله بعد از آن مستند جالب، برنامه ای به مناسبت ، نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران که در واقع تجلیلی کوتاه از خدماتی عظیم ، توسط یکی از بزرگترین مردان تاریخ سیاسی معاصر ایران ، دکتر محمد مصدق پخش شد که به سالها کوشش بی ریا و بی منت آن مرحوم در استیفای حقوق مردم کشورش طی باز کردن زنجیر سلطه انگلیسی ها از مناطق نفت جنوب و ممانعت از سلطه شوروی بر مناطق نفت شمال اشاره داشت و نیز از خدمات مرحوم قوام السلطنه در این دوره به نیکی یاد شد. این مستند کار ارزشمند رسانه ای تلقی می شود که جای خالی این نوع برنامه سازی ها برای آشنایی جوانان عزیز کشورمان با تاریخ معاصر ایران در سایر زمینه ها واقعا خالیست !! خصوصا در همان عصر جمعه ، مستندی از ساخت پایانه صادرات نفت از بندر گناوه در زمان جنگ تحمیلی توسط کارگران و مهندسین ایرانی در یک پروژه بی نظیر پخش شد که آنهم یکی از افتخارات صنعت نفت ایران است ، اما متاسفانه ، اکثر هموطنان از این پروژه ها و طراحی عملیات مهندسی توانمند ملی توسط فرزندان ایران خبر ندارند.
نکته جالب توجه در این مستند ، پرداختن به نقش سرهنگ جیکاک ، جاسوس چیره دست و آموزش دیده که پیش از جنگ جهانی دوم از راه بصره به ایران آمده بود و در کسوت یک چوپان کر و لال در منطقه مسجد سلیمان مدت ۷ سالی زندگی کرده بود تا با فرهنگ و باورهای مردم آشنا شود و سپس با انواع روش ها ، حافظ منافع کشورش در مناطق نفت خیز جنوب باشد . وی در زمان نهضت ملی شدن نفت ، تحرکات و کارشکنی های فراوانی بر علیه دکتر مصدق به انجام می رساند . از ساده دلی معدود مردم پیرامون خودش سو استفاده می کرد تا آنان را علیه نهضت ملی نفت بشوراند . یک بیت شعر که منتسب به او را گوینده آن برنامه مستند اشاره کرد ،گواه مستدلی بر انواع نیرنگ ها و کارشکنی استعمار در تلاش البته ناموفق در شکست نهضت ملی از روش سواستفاده از باورهای پاک مذهبی مردم بوده : [ تو که مهر علی مین دلته - نفت ملی سی چنته ] تو که مهر علی بر دل داری ، نفت ملی میخوای چکار !!! خوشبختانه با درایت و درک ملی هموطنان عزیز جنوب کشور و بختیاری های سلحشور ، ترفندهای سرهنگ جیکاک و کشورش بجایی نرسید و سرانجام با هوشمندی فرزندان سلحشور و با دانش و بینش اصیل ایران ، به سرپرستی دکتر محمد مصدق ، رهبر نهضت ملی نفت ، ثروت ملی از سلطه و چنگال پیر استعمار بیرون کشیده شد و ملت ایران در این مبارزه قانونی - مشروع سرافراز بیرون آمدند.
با نامگذاری ۲۹ اسفند از سوی تصمیم سازان و تصمیم گیران پس از انقلاب در مورد ثبت این یادبود در تقویم ایران بنام ،نهضت ملی نفت و سردار رشید عاشق وطن آن ، دکتر محمد مصدق، نام و یاد او در ایران زمین تا ابد پابرجاست ، در قلب ها و اذهان فرزندان نسل های متمادی ایران بیادگار باقیست !! اقدامی ارزشمند و گامی مفید برای تقدیر از حس وطن دوستی برداشته شده است. در پایان مستند مذبور ؛ گوینده به یک اصطلاح جالب که نزد مردم مناطق نفتی جنوب در سابق رایج شده بود ، اشاره نمود : هر کسی نشانه مکر و حیله گری در رفتارش دیده می شد ، به شوخی ، دیگران به وی می گفتند : خیلی جیکاکی !!!