یادداشتی از علی مهدیپور
سینمای ملی و ضرورت در شکاف چند سویه حوزه های مختلف
گردهمایی پیرامون موضوع سینمای ملی «ضرورتی» مغتنم است؛ این مقال كوتاه به تمامی صرف تشریح چرایی این «ضرورت» در شكاف چند سویهای میان حوزههای
صفحه اقتصاد - گردهمایی پیرامون موضوع سینمای ملی «ضرورتی» مغتنم است؛ این مقال كوتاه به تمامی صرف تشریح چرایی این «ضرورت» در شكاف چند سویهای میان حوزههای عملكردی مرتبط و در عین حال متفاوت میگردد.
نخست؛ در سالیان اخیر و برای پدیده های ذوحیاتینی چون نگارندۀ این سطور كه هم در سینمای حرفهای رفت وآمدی داشته و هم در فضای آكادمیك، دور افتادگی میان دو كرانۀ پژوهش و عمل در قالب دوگانۀ فضاهای دانشگاهی/گروههای تولید حرفهای، به وضوح مشاهدهپذیر شدهاست. آسیبشناسی این شكاف در چنین مجالی نمیگنجد ولیكن به مثابه تلنگری تبارشناسی این افتراق را باید در كانون انفكاك «زبان» دانست. عملاً «زبان» به عنوان سامان بخش نظامی معنایی كه شكل تفكری را بر موضوعات و مقولات مستقر مینماید، و به طوركلی «دانستن» و «دانستگی» را از طریق ایجاد نقطه نظر مشترك در فهم و كاربست جهان ممكن میسازد؛ میان دو حوزۀ پژوهشی كه كفالت آن به عهدۀ مراكز آموزشی است و بدنۀ حرفهای سینما خط ممیزهای بس قطور كشیده، كه از میان برداشتن آن ضرورتِ طرح واژۀ «ضرورت» را مشخص میكند. یكپارچگی «زبانِ» پژوهش و عمل نیازِ بی برو برگرد سینمای ملی ما در چنین روزهایی است چراكه «زبان» نحوۀ تفكر و عمل را شكل میبخشد و لغتِ «گردهمایی» دركُنه خود تلاشی برای یكسانسازی «زبانهای» چندگانه است.
دومین شكاف خود را در فضای میان ذائقۀ به غلط تربیت یافتۀ مخاطب و امكان اعتلای هنر به طوركلی و بالاخص فرآوردۀ سینمایی نشان میدهد. نگاه به هنر در سنت ایرانی/اسلامی اساساً با ماهیت كاربردی آن عجین بوده است یا به عبارت دیگر «كاربرد» یكی از ویژگیها ذاتی و خصایص اصلی و اساسی هنر قلمداد میشده؛ تعمق در «كاربرد» توأمان هم شكاف را مرئی می نماید و هم راه حل فائق آمدن بر آن را. گسترۀ واژۀ «كاربرد» هنر، آن را از صرف ابزار بودن به حوزۀ «امكان» ترقی میدهد. به این معنی كه «تفكر به زندگی» كانون كارایی هنر است نه فراموش كردن آن؛ هنر یادآور است نه نسیان آلود. نگاهی اجمالی به فرآوردههای سینمایی سالیان نزدیكِ سینمای ایران پژواك روشنی از شعار «سینما دروازۀ فراموشی زندگی» را دارد، كه بی شك متأثر از فرهنگ فیلمبینی هالیوودی است. امید است چنین نشست هایی دامنه دار گردد و تمركز خود را بر نحوهی «كاركرد سینمای ملی» بگذارد.
سر آخر، باید به فكر شكاف هویتی مؤلف به مثابۀ فیلمساز بود. چرخۀ تولید فیلم در دل سینمای كشور ما (كه البته بدون تردید نباید اسم سینمای ملی بر آن نهاد) بدل به چرخهای بسته شده است. این چرخه بی شك زادۀ تغییر نظام ارزشی است. برای شناخت این شكاف باید به یك سوال واضح، پاسخی روشن داد «چه فیلمی خوب است؟» صراحتاً پاسخ به این پرسش را نه هیچ ارزش غنایی كه تنها بازگشت سرمایه تعیین نموده و تعین می بخشد. اینكه سینما، هنری است صنعتی و گردش مالی لازمۀ حیات آن، به هیچ وجه نقض نمیشود، آنگاه كه سلیقۀ مخاطب درست شكل گرفته باشد. آنچه امنیت شغلی بسیاری از مؤلفین كشور ما را در خطر قرار داده، همین تغییر ارزش از معنا به سرمایه است.
در نهایت می بایست تصریح نمایم، موارد فوق، سه حوزۀ جداگانه نیستند، بلكه گسترهای واحد را تشكیل میدهند كه در كنش با هم حركت و كار میكنند.
*دانشجو دکتری ، کارگردان سینما و نویسنده