"بی بی سی" گزارش می‌دهد:
جنگ خاورمیانه یا جنگ اوکراین؛ کدام‌یک تاثیر بیشتری بر گرانی گازوئیل دارد؟
کاهش صادرات گازوئیل از خلیج فارس و روسیه، قیمت سوخت را در بازارهای جهانی افزایش داده است. آمارها نشان می‌دهد اختلال ناشی از جنگ ایران و آمریکا در صادرات گازوئیل منطقه خلیج فارس، تأثیر بیشتری بر کاهش عرضه جهانی این فرآورده داشته است.
صفحه اقتصاد - به گزارش بی‌بی‌سی، افزایش قیمت گازوئیل در ماه‌های اخیر به یکی از نگرانی‌های بازار انرژی تبدیل شده است. در حالی که جنگ در خاورمیانه قیمت نفت خام را افزایش داده و بر هزینه فرآورده‌های پالایشی اثر گذاشته، بهبود نسبی صادرات نفت از کشورهای حاشیه خلیج فارس هنوز نتوانسته قیمت گازوئیل را به سطح پیش از جنگ بازگرداند.
در همین حال، حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز صادرات گازوئیل این کشور را کاهش داده است. به همین دلیل، این پرسش مطرح شده که کدام‌یک از دو جنگ ایران و آمریکا یا روسیه و اوکراین، نقش بیشتری در کاهش عرضه جهانی و افزایش قیمت این سوخت داشته‌اند.
کاهش یک میلیون بشکه‌ای صادرات جهانی گازوئیل
بر اساس داده‌های شرکت اطلاعات کشتیرانی «کپلر»، صادرات جهانی گازوئیل در سال ۲۰۲۵ حدود ۶.۸ میلیون بشکه در روز بود؛ رقمی که در سپتامبر ۲۰۲۶ به حدود ۵.۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافت.
به این ترتیب، صادرات جهانی این فرآورده در این بازه زمانی حدود یک میلیون بشکه در روز افت کرد. صادرات گازوئیل تقریباً یک‌چهارم مصرف جهانی این محصول را تأمین می‌کند و بخش باقی‌مانده از تولید داخلی کشورها به دست می‌آید.
کاهش عرضه جهانی، از عوامل اصلی افزایش قیمت گازوئیل در جایگاه‌های سوخت عنوان شده است. اهمیت این موضوع تنها به هزینه سوخت خودروها محدود نمی‌شود؛ گازوئیل در حمل‌ونقل جاده‌ای، فعالیت کامیون‌ها و کشتی‌ها و انتقال کالا در زنجیره‌های تأمین جهانی نقش مهمی دارد. بنابراین، افزایش قیمت آن می‌تواند هزینه حمل‌ونقل را بالا ببرد و در نهایت به افزایش قیمت کالاها برای مصرف‌کنندگان منجر شود.
صادرات گازوئیل روسیه چقدر کاهش یافت؟
روسیه در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۸۱۰ هزار بشکه گازوئیل صادر می‌کرد؛ اما این میزان تا سپتامبر ۲۰۲۶ به حدود ۱۴۰ هزار بشکه در روز رسید. به این ترتیب، صادرات روزانه گازوئیل روسیه حدود ۶۷۰ هزار بشکه کاهش یافت.
به گفته جاناتان لیدر مینارد از کالج کینگ لندن، بسیاری از تحلیلگران کاهش صادرات فرآورده‌های نفتی روسیه، از جمله گازوئیل، را عمدتاً ناشی از حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های این کشور می‌دانند، نه صرفاً تحریم‌های بین‌المللی.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اخیراً از توافقی برای ازسرگیری صادرات گازوئیل روسیه به بازارهای جهانی خبر داده است.
بر اساس اعلام او، روسیه قرار است ابتدا بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل عرضه کند و محموله‌های بیشتری نیز در ادامه به بازار برسد.
با این حال، مشخص نیست که روسیه تا چه اندازه توانایی افزایش سریع صادرات را دارد؛ زیرا حملات به زیرساخت‌های پالایشی این کشور، ظرفیت تولید فرآورده‌های نفتی را تحت فشار قرار داده است.
افت شدید صادرات گازوئیل از کشورهای خلیج فارس
کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، بحرین و عمان، از صادرکنندگان مهم گازوئیل در جهان هستند.
این کشورها در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۱.۴ میلیون بشکه گازوئیل صادر می‌کردند؛ اما این رقم در سپتامبر ۲۰۲۶ به حدود ۶۷۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت.
بر اساس بررسی بی‌بی‌سی، جنگ ایران و آمریکا و اختلال در انتقال فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز، از عوامل اصلی این کاهش بوده است. حملات به نفتکش‌ها و محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا نیز جریان تجارت دریایی در این مسیر را مختل کرده است.
اگرچه برآورد شرکت‌های ردیابی کشتی نشان می‌دهد انتقال نفت خام از تنگه هرمز در ماه گذشته تا حد زیادی به سطوح پیش از جنگ نزدیک شده، صادرات گازوئیل از خاورمیانه همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از درگیری‌ها باقی مانده است.
کدام جنگ تأثیر بیشتری بر بازار گازوئیل داشته است؟
مقایسه آمارها نشان می‌دهد کاهش صادرات گازوئیل از منطقه خلیج فارس در پی جنگ ایران و آمریکا، از نظر حجم از دست‌رفته عرضه، بیشتر از افت صادرات روسیه بوده است. صادرات روسیه حدود ۶۷۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته، در حالی که افت صادرات کشورهای خلیج فارس حدود ۷۳۰ هزار بشکه در روز برآورد می‌شود.
با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند که هر دو درگیری در تشدید فشار بر بازار انرژی نقش داشته‌اند.
پل دلیو، مدیر مؤسسه گذار انرژی در دانشگاه رابرت گوردون، به بی‌بی‌سی گفت: درگیری ایران و آمریکا شوک بزرگی به بازارهای جهانی انرژی وارد کرده و ادامه جنگ روسیه و اوکراین نیز با خارج کردن پالایشگاه‌های روسیه از مدار تولید، این فشار را تشدید کرده است.
روری جانسون، تحلیلگر نفت در شرکت «کالایی کانتکست»، نیز معتقد است: حملات اوکراین هزینه‌های جنگ را به داخل روسیه منتقل کرده و بخش مهمی از ظرفیت صادراتی دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل جهان را از بازار خارج کرده است.
در مجموع، داده‌های منتشرشده نشان می‌دهد افزایش قیمت گازوئیل تنها نتیجه رشد بهای نفت خام نیست؛ کاهش ظرفیت پالایش، اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی و افت صادرات فرآورده‌های نفتی از دو منطقه مهم تولیدی نیز در این روند نقش داشته‌اند. ازاین‌رو، حتی با افزایش عرضه روسیه، بازگشت قیمت‌ها به سطوح پیش از جنگ به میزان جبران کمبود عرضه و تداوم فعالیت پالایشگاه‌ها و مسیرهای صادراتی وابسته خواهد بود.
