اوپک در سایه تنش تهران–واشنگتن؛ افزایش تولید با احتیاط یا بازی در زمین ریسک؟
یک تحلیلگر موسسه بینالمللی دادههای انرژی «کپلر» معتقد است اوپک در برابر تنشهای اخیر میان ایران و آمریکا واکنش مستقیم نشان نخواهد داد، اما بهصورت محتاطانه به بازارها پیام خواهد داد که در صورت کاهش عرضه نفت ایران، آمادگی جبران کمبود را دارد؛ رویکردی که باید هم بازار را آرام کند و هم حساسیت تهران را برنینگیزد.
همایون فلکشاهی، تحلیلگر موسسه بینالمللی دادههای انرژی کپلر، در گفتوگو با ایلنا با اشاره به احتمال درگیری میان آمریکا با ایران و ونزوئلا اظهار داشت: بهطور رسمی، اوپک تمرکز خود را بر متغیرهای بنیادین بازار نفت حفظ میکند و پیشاپیش نسبت به تحولات ژئوپلیتیکی موضعگیری نمیکند. به گفته او، این سازمان تلاش دارد تصمیمهای خود را بر پایه عرضه و تقاضا و با هدف تثبیت بازار توجیه کند، حتی اگر در پسِ آن ملاحظات سیاسی نیز وجود داشته باشد.
وی درباره برخی گمانهزنیها پیرامون احتمال خروج ونزوئلا از اوپک تصریح کرد: با وجود همکاریهای اخیر کاراکاس با واشنگتن، بعید است ونزوئلا از اوپک خارج شود؛ چراکه این کشور یکی از اعضای بنیانگذار سازمان است و ماندن در چارچوب اوپک برایش اهمیت راهبردی دارد.
جایگاه ایران و ونزوئلا تغییر میکند؟
فلکشاهی در پاسخ به این پرسش که آیا جایگاه ایران و ونزوئلا در اوپک دستخوش تغییر خواهد شد، گفت: تا زمانی که این دو کشور نتوانند تولید خود را به سطوح تاریخی بازگردانند، نقش آنها در تصمیمسازیهای کلان اوپک تغییر محسوسی نخواهد داشت. به گفته وی، ونزوئلا برای اثرگذاری بیشتر باید به تولید حدود ۲ تا ۲.۵ میلیون بشکه در روز برسد و ایران نیز نیازمند سطح تولیدی در حدود ۳.۸ تا ۴ میلیون بشکه در روز است؛ شرایطی که در کوتاهمدت قابل تحقق نیست.
واکنش محتاطانه اوپک به تنشها
این تحلیلگر تاکید کرد: انتظار ندارم اوپک واکنش مستقیمی به تنشهای اخیر نشان دهد، بلکه احتمالاً تلاش خواهد کرد به بازار اطمینان دهد که در صورت کاهش عرضه نفت ایران به دلیل درگیری احتمالی با آمریکا، ظرفیت افزایش تولید وجود دارد. با این حال، بیان چنین مواضعی نیازمند ظرافت دیپلماتیک است تا موجب نارضایتی ایران نشود.
مازاد عرضه و محدودیت ظرفیت روسیه
فلکشاهی درباره وضعیت عرضه جهانی نفت توضیح داد: بازار در سال جاری بهطور متوسط با مازاد عرضهای در حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز مواجه است. حتی اگر اوپکپلاس کاهش تولید فعلی خود را بهطور کامل لغو کند، تنها حدود ۱۰۰ هزار بشکه در روز به این مازاد افزوده خواهد شد. یکی از دلایل این مسئله آن است که برخی اعضا، از جمله روسیه، نزدیک به حداکثر ظرفیت تولید خود فعالیت میکنند و امکان افزایش چشمگیر عرضه ندارند.
به گفته وی، استراتژی فعلی اوپکپلاس بر دو محور استوار است: کاهش ظرفیت مازاد درون گروه و افزایش سهم بازار در برابر تولیدکنندگان خارج از این ائتلاف. در حال حاضر رشد تولید کشورهای غیرعضو اوپکپلاس رو به کاهش است و حتی ممکن است در سال آینده منفی شود، مگر آنکه قیمتها جهش قابلتوجهی داشته باشند.
پیشبینی مسیر قیمت نفت
فلکشاهی پیشبینی کرد قیمت نفت در ادامه سال با شیبی ملایم افزایش یابد، زیرا تمرکز بازار بیش از عوامل بنیادین، بر ریسکهای ژئوپلیتیکی قرار گرفته است. با این حال، وجود مازاد عرضه مانع از جهش شدید قیمتها خواهد شد و اجازه شکلگیری یک شوک قیمتی پایدار را نمیدهد.
برندگان احتمالی حذف نفت ایران و روسیه
وی درباره واکنش عربستان و دیگر اعضای اوپک به حذف تدریجی نفت ایران و روسیه اظهار داشت: کشورهایی که دارای ظرفیت مازاد هستند، بیشترین بهره را خواهند برد. عربستان سعودی با حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز و امارات متحده عربی با حدود یک میلیون بشکه در روز ظرفیت مازاد، میتوانند سهم بیشتری از بازار را تصاحب کنند. عراق نیز تا حدی امکان افزایش تولید دارد. در مقابل، ایران و روسیه هماکنون نزدیک به سقف ظرفیت تولید خود فعالیت میکنند و انعطافپذیری کمتری دارند.
«حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» به نفع اوپک
فلکشاهی تاکید کرد افزایش اخیر «حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی» در بازار نفت عملاً به سود اوپک بوده است، زیرا قیمتهای بالاتر به معنای درآمد بیشتر برای اعضاست. افزون بر آن، وجود این ریسک سیاسی به اوپکپلاس کمک میکند روند بازگرداندن تدریجی تولید (که از آوریل ۲۰۲۵ آغاز شده) را بدون فشار شدید نزولی بر قیمتها ادامه دهد. به بیان دیگر، اگر درگیری میان ایران و آمریکا رخ دهد، همین ریسک میتواند بهعنوان ضربهگیر عمل کرده و افت احتمالی قیمت ناشی از افزایش عرضه را خنثی کند.
چین، نفت ارزان و ملاحظات واشنگتن
این تحلیلگر در بخش دیگری از سخنان خود به رقابت راهبردی آمریکا و چین اشاره کرد و گفت: یکی از اهداف مهم واشنگتن، محدود کردن دسترسی چین به نفت ارزان است. نمونه آن را میتوان در پرونده ونزوئلا مشاهده کرد که صادرات نفت این کشور به چین با دشواری و هزینه بیشتری انجام میشود. با این حال، او معتقد نیست که اوپک از هم بپاشد یا نهادی تحت سیطره مستقیم آمریکا جایگزین آن شود.
وی افزود: تا زمانی که دونالد ترامپ در قدرت باشد، اوپک تلاش خواهد کرد برخی نگرانیهای او، بهویژه درباره سطح بالای قیمت نفت، را مدنظر قرار دهد. اما در عین حال، اعضای اوپک بهخوبی میدانند که بازار اصلی آنها آسیا و بهویژه چین است؛ بهگونهای که بخش عمده صادرات نفت کشورهایی مانند امارات، کویت و عربستان به بازارهای آسیایی انجام میشود.
فلکشاهی در پایان تاکید کرد: کشورهای اوپک در شرایط پیچیده کنونی تلاش میکنند ضمن مدیریت فشارهای سیاسی، استقلال نسبی خود را در تصمیمگیریهای نفتی حفظ کنند؛ استقلالی که برای تداوم نقش آنها در معادلات انرژی جهان حیاتی است.
نظر شما