فروش نفتکش های تحریمی؛ پولها کجا میرود؟ / ۱۴ میلیون دلار به ازای هر نفتکش
مدیرعامل سابق شرکت بازرگانی نفت ایران از فروش نفتکشهای وزارت نفت با قیمتی بالاتر از ارزش اسکرپ خبر داد، اما سوال اصلی اینجاست: سرنوشت این ۱۴ میلیون دلارها چه میشود؟ در شرایطی که میلیاردها دلار از منابع ارزی کشور در تراستیهای نامعلوم بلوکه شده، ابهامها درباره بازگشت پول حاصل از فروش نفتکشها بیش از عدد فروش، نگرانکننده است.
در حالی که خبرهایی درباره فروش نفتکشهای وزارت نفت منتشر شده، اظهارات مدیرعامل سابق شرکت بازرگانی نفت ایران از فروش نفتکشها با قیمتی بالاتر از ارزش بازار خبر داده است. او میگوید برخی از نفتکشهای تحریمی با وجود سقوط شدید ارزش، با قیمتی بالاتر از اسکرپ و در حدود ۱۴ میلیون دلار به فروش رسیدهاند. اما مسئله اصلی نه عدد فروش، بلکه سرنوشت پول این معاملههاست؛ اینکه این ۱۴ میلیون دلارها دقیقا از چه مسیری، با چه سازوکاری و در چه زمانی به کشور باز میگردد.
به نقل از نفت ما، در سالهایی که اقتصاد ایران زیر فشار سنگین تحریمها، تقریبا تمام مسیرهای ممکن برای فروش نفت را آزموده است؛ از واگذاری فروش به بخش خصوصی و تهاتر نفت با کالای اساسی گرفته تا ایجاد تراستیهایی که قرار بود گره تحریم را باز کنند، اما نتیجه آن ارزهایی بود که بازنگشتند و میلیاردها دلار منابع ارزی در چرخهای نامعلوم سرگردان ماند. حالا در ادامه همان زنجیره تصمیمها، خبر آغاز فروش نفتکشهای وزارت نفت با دستور سران قوا منتشر شده؛ نفتکشهایی که نه امکان تردد آزاد در آبهای بینالمللی را دارند و نه بندری امن برای پهلو گرفتن.
اما مسئله اصلی، صرفِ فروش نیست؛ نکته کلیدی اینجاست: تراستیهایی که روزی با سازوکار مشخص شکل گرفتند هیچ ارزی از جانب آنها به کشور بازنگشت، حالا سرنوشت فروش نفتکشها که هیچ شفافیتی از معاملات آنها منتشر نشده چه خواهد شد. هنوز روشن نیست خریداران خارجی پول این نفتکشها را چگونه، در چه قالبی و در چه بازهای پرداخت کرده یا خواهند کرد.
فروش نفتکش آخرین زنجیره تصمیمهای ناگزیر
آنطور که مجیدعلی نازی، مدیر سابق کشتیرانی و مدیرعامل اسبق شرکت بازرگانی نفت ایران درباره فروش نفتکش ها گفته حاکی از آن است که وقتی کشتی وارد لیست تحریم شد فارغ از سال ساخت و امکاناتش، به آهنپاره و آهن قراضه تبدیل میشود. قیمت آهن قراضه مشخص است، فرض کنید بیشترین قیمت آهن در هر تن ۴٠٠ دلار است، یک کشتی VLCC هم ۴٠ هزار تن وزن دارد؛ ارزش آن ١۶ میلیون دلار محاسبه میشود. حال اینکه این قیمت برای یک اسکرپ یک کشتی غیر تحریمی است و اگر کشتی تحریمی باشد، قیمت به ٣٠ درصد کاهش پیدا میکند و با این وجود قیمت کشتی به حدود ١٠ الی ١١ میلیون دلار کاهش پیدا میکند. اما ما توانستیم کشتی را بالاتر از ١۴ میلیون دلار به فروش برسانیم.
با این حال فروش نفتکشها، آخرین حلقه زنجیرهای است که سالها پیش آغاز شد؛ زنجیرهای از تصمیمهای ناگزیر در مواجهه با تحریم. اگر فروش نفتکشهای تحریمی مطابق اظهارات مطرحشده انجام شده باشد، این اقدام بیش از آنکه یک معامله سودآور باشد، تصمیمی برای مدیریت خسارت و جلوگیری از زیان بزرگتر بوده است.
فروش نفتکشها مسبوق به سابقه است
فرداد فیروزپور، عضو هیأتمدیره انجمن کشتیرانی، در خصوص فروش نفتکشهای وزارت نفت اظهار کرد: این موضوع مسبوق به سابقه بوده و از گذشته نیز در صنعت کشتیرانی وجود داشته است. ناوگان دریایی دارای سن مفید مشخصی است و در صورتی که سن شناورها از این محدوده فراتر رود، عملا اجازه ورود به بسیاری از بنادر بینالمللی به آنها داده نمیشود.
وی با تأکید بر اینکه این یک عرف جهانی است، افزود: در تمام دنیا شرکتهای بزرگ کشتیرانی هر چند سال یکبار اقدام به نوسازی ناوگان خود میکنند؛ به این معنا که شناورهای قدیمی را میفروشند و به جای آن کشتیهای جدیدتر خریداری میکنند. این روند بهطور طبیعی به دلیل افزایش هزینههای جانبی و کاهش سودآوری ناوگان با بالا رفتن سن کشتیها انجام میشود.
فیروزپور ادامه داد: با توجه به شرایط خاص نفتکشهای ایرانی که در نوک پیکان تحریمها قرار دارند، فروش این شناورها به نظر من اقدامی کاملا عاقلانه بوده و حتی میبایست زودتر از این آغاز میشد. هرچه سن ناوگان بالاتر میرود، هزینههای عملیاتی افزایش یافته و سودآوری کاهش پیدا میکند؛ این یک قاعده پذیرفتهشده در تمام دنیاست و همه کشورها و شرکتهای بزرگ کشتیرانی آن را اجرا میکنند.
چالش بازگشت پول در شرایط تحریمی
عضو هیأتمدیره انجمن کشتیرانی با اشاره به مسئله بازگشت منابع مالی حاصل از فروش نفتکشها تصریح کرد: بحث بازگشت پول، موضوع امروز و دیروز نیست و سالهاست که با این مشکل مواجه هستیم. فروش نفتکشها طبیعتاً باید تحت نظارت یک کارگروه تخصصی و با روشهای کاملاً حرفهای انجام شده باشد.
وی خاطرنشان کرد: ارزشگذاری کشتیهای ایرانی تا حدی با بازار جهانی متفاوت است؛ چرا که به دلیل تحریمی بودن یا ریسک تحریم برخی شناورها، شرایط خاصی بر آنها حاکم است. اینکه این کشتیها به کدام شرکت فروخته شدهاند و پشت آن شرکتها چه افرادی قرار دارند، اطلاعات دقیقی وجود ندارد اما قطعاً فروشندگان بررسیهای لازم را انجام دادهاند.
فیروزپور با بیان اینکه ایران در بازگشت منابع ارزی با یک معضل بزرگ روبهروست، گفت: متأسفانه پولهای ایران در بسیاری از نقاط جهان بلاک شده است و در عمل، پولهای ایران به قیمت ارزانی فروخته میشود و میتوان گفت نوعی پول فروشی صورت میگیرد زیرا در بخش صادرات، کالا ارسال میکنیم اما نمیتوانیم پول آن را دریافت کنیم؛ کشتی میفروشیم اما باز هم در بازگشت پول دچار مشکل هستیم. در نهایت مجبور میشویم هر رقمی که آنها تعیین میکنند و هر شرایطی که میگذارند را بپذیریم.
وی افزود: این موضوع از نظر اصول تجارت قابل دفاع نیست، اما شرایط تحریمی کشور بسیار خاص، حاد و پیچیده است. شاید بتوان تا حدی به تصمیمگیران حق داد، اما نه بهطور کامل.
کاربری کشتیهای تحریمی و نحوه قیمتگذاری
این کارشناس حوزه کشتیرانی با اشاره به وضعیت کشتیهای تحریمی تأکید کرد: کشتی تحریمی به این معنا نیست که باید بلافاصله اسقاط شده و بهعنوان آهن قراضه فروخته شود. متأسفانه قیمتگذاری برخی از این شناورها تنها اندکی بالاتر از ارزش اسکرپ یا آهن قراضه انجام میشود، در حالی که در بسیاری از کشورها محدودیتی در تعداد کشتیهای تحریمی وجود ندارد.
وی تصریح کرد: این شناورها میتوانند در کاربردهای متنوعی از جمله مخازن شناور، تخلیه، بارگیری و مخازن استراتژیک در آبهای آزاد مورد استفاده قرار گیرند. در واقع، شناورها کاربردهای گستردهای دارند و کسی که اقدام به خرید چنین کشتیهایی میکند، قطعا فرد یا مجموعهای بسیار حرفهای است که با آگاهی کامل وارد این حوزه میشود.
نظر شما