تجافى چیست؟
همه چیز درباره تجافی ( نیم خیز نشستن ) در نماز
در این مطلب ، به تجافی در نماز (نیم خیز نشستن) پرداخته می شود. تجافی در نماز (نیم خیز نشستن) یکی از اعمال و آدابی است که در طی اداء نماز انجام می شود. در این مقاله، روش صحیح انجام تجافی در نماز (نیم خیز نشستن) و اهمیت آن برای اداء صحیح نماز بررسی می شود.
صفحه اقتصاد - دور کردن بازوان و آرنجها از پهلو و همچون دو بال گشوده قرار دادن آنها، بلند کردن شکم از زمین، بلند کردن زانوها از زمین و به حالت نیم خیز قرار گرفتن می باشد.
تَجافی حالت نیم خیز نمازگزار در هنگام تشهّد امام جماعت است. به بازکردن دست ها در هنگام رکوع و سجده نیز تجافی می گویند.
حکم تجافی در نماز چیست؟
تشهد وسط نماز : احتیاط واجب آن است که موقع خواندن تشهد، به صورت نیم خیز بنشیند.
تشهد و سلام آخر نماز : می تواند برخیزد و بقیه نماز را فرادا بخواند یا به صورت نیم خیز بنشیند تا امام سلام نماز را بگوید، سپس برخیزد.
در تشهد : اگر مأموم در رکعت دوم یا آخرِ نماز، به امام جماعت اقتدا کند، در هنگام تشهد امام جماعت، تجافی می کند. یعنی انگشتان دو دست و پاها را بر روی زمین می گذارد و زانوها را بلند می کند. طبق نظر مراجعی مانند آیت الله خامنه ای، آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله وحید خراسانی و آیت الله سیستانی، تجافی در تشهد رکعت دوم احتیاطِ واجب است؛ اما در رکعت چهارم، نمازگزار می تواند تجافی کند یا اینکه برخیزد و بقیه نماز را بخواند. نمازگزار در هنگام تجافی طبق نظر فقها می تواند سکوت کند یا ذکر تشهد یا هر ذکر دیگری بگوید.
در رکوع و سجده : به معنای بازکردن آرنج دست هاست که برای مردان مستحب است. این کار را در رکوع «تجنیح» می گویند که انسان در حالت رکوع مانند دو بال بازوها و آرنج هایش را از بدن بیرون بیاورد و فقط کف دست هایش را بر زانوهایش بگذارد. در روایات به بلند کردن شکم از زمین و قرار دادن دستها همچون دو بال گشوده «تَخَوّی» می گویند. تجافی در رکوع و سجود برای مرد مستحب است. البته ملا احمد نراقی فقیه شیعه در قرن سیزدهم قمری در کتاب مستند الشیعه از فاضل نقل کرده که تجافی به معنای بلند کردن شکم از زمین در حال سجده واجب است زیرا بدون تجافی سجده محقق نمی شود.
تجافی در سجده : بر نمازگزار مستحب است «در حال سجده تجافی نماید؛ یعنی شکم را از زمین بالا بگیرد.
نمازگزار در حال تجافی چه وظیفه ای دارد؟
دو حالت دارد :
* یکی در تشهد اول هنگامی که امام در حال خواندن تشهداست و نماز گزاری یک رکعت دیر رسیده باید به حال تجافی بنشیند و مخیر بین سه کار است
اول : سکوت
دوم : خواندن تشهد (افضل این مورد است)
سوم : ذکر مطلق
* حالت دوم رکعت چهار نماز است، هنگامی که امام در حال خواندن تشهد و سلام است نماز گزار باید به حالت تجافی بنشیند، و در تشهد یکی از سه کار مورد قبل را بگوید اما در سلام بین دو کار مخیر است:
اول : سکوت
دوم : ذکر مطلق
نظر مراجع درباره تجافی (نیم خیز نشستن در نماز جماعت) :
آیات عظام اراکی، نوری همدانی : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده وقتی امام تشهّد رکعت آخر را می خواند، می تواند برخیزد و نماز را تمام کند و یا انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد.
آیت الله مکارم شیرازی : کسى که یک رکعت از امام عقب مانده، وقتى امام تشهد را مى خواند احتیاط آن است که زانوها را از زمین بلند کند و انگشتان دست و سینه پا را بر زمین بگذارد و بنابر احتیاط مستحب همراه او تشهد بخواند، یا ذکر بگوید و اگر تشهد آخر است بنابر احتیاط واجب صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد و ادامه دهد.
آیت الله خامنه ای : اگر امام جماعت در حال قرائت تشهد باشد و مأموم یک رکعت دیرتر اقتدا کرده باشد، احتیاط واجب آن است که به حال تجافى باشد و مى تواند تشهد بخواند و یا تسبیح بگوید.
آیات عظام گلپایگانی، صافی گلپایگانی : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده بنابراحتیاط واجب باید وقتی امام تشهد رکعت آخر را می خواند انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام تشهد نماز را بگوید و بعد برخیزد و واجب نیست صبر کند تا امام سلام بگوید.
آیات عظام خوئی، سیستانی، تبریزی : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده بهتر آن است که وقتی امام تشهد رکعت آخر را می خواند انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد و اگر در همانجا بخواهد قصد انفراد نماید
مانعی ندارد (خوئی، تبریزی: ولی چنانچه از اول قصد انفراد داشته، محل اشکال است).
آیت الله فاضل لنکرانی : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده وقتی امام تشهد رکعت آخر را می خواند، می تواند نیت فرادی کند و برخیزد و نماز را تمام کند و یا انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد.
آیت الله وحید خراسانی : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده وقتی امام تشهّد رکعت آخر را می خواند اگر قصد انفراد نکند بنابراحتیاط واجب انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید. و بعد برخیزد و اگر در همانجا بخواهد قصد انفراد نماید مانعی ندارد. ولی چنانچه از اول قصد انفراد داشته محل اشکال است.
آیت الله شبیری زنجانی : کسی که از امام عقب مانده، وقتی امام تشهد رکعت آخر را می خواند اگر در رکعتی باشد که تشهد ندارد، تشهد را با امام می خواند و بنابراحتیاط انگشتان دست و سینه پا را به زمین بگذارد و زانو ها را بلند نگهدارد و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد و رکعت آخر را بخواند، ولی می تواند قصد فرادی کرده تشهّد نخوانده برخیزد.
آیت الله سبحانی : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده وقتی امام تشهد رکعت آخر را می خواند، نیم خیز بنشیند و صبرکند تا امام تشهد نماز را بگوید و بعد برخیزد.
آیت الله مظاهری : کسی که یک رکعت از امام عقب مانده وقتی امام تشهد رکعت آخر را می خواند می تواند برخیزد و نماز را تمام کند و مستحبّ است نیم خیز بنشیند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد.
سوالات متداول درباره نحوه نشستن به صورت تجافی :
نشستن به صورت تجافی، چگونه است ؟
یعنی زانوها را از زمین بلند کند و تنها انگشتان دست و سینه پا را بر زمین بگذارد (به صورت نیمه خیز بنشیند).
اگر نماز امام جماعت شکسته باشد، مأمومی که نماز او کامل است باید در سلام نماز تجافی کند ؟
احتیاط مستحب تجافی است.
شخصی که وظیفه او تجافی است ولی آن را فراموش کند و در حالت قیام به خاطر آورد چه حکمی دارد ؟
اشکالی ندارد.
اگر شخصی که در رکعت دوم امام، به جماعت اقتدا کرده در هنگام تشهد درحالت تجافی قرار نگیرد، (سهوا یا عمداً) حکم نمازش چگونه است و آیا عملی بر او واجب است یا خیر ؟
بر فرض سؤال، بنابر احوط تجافی لازم است، ولی اگر حالت تجافی را (حتی عمداً) انجام ندهد،(با آنکه گناه کرده اما) نمازش باطل نمى شود و جماعتش هم صحیح است.
اگر سلام نماز را در حالت تجافى بعد از تشهّد عمداً و به قصد همراهى (البتّه بدون آگاهى) گفت، چه وظیفه اى در قبال آن نمازها دارد ؟
نماز را اعاده کند.
وظیفه مأموم در مورد ذکر سلام در حالت تجافی چیست ؟
اگر در تشهّد آخر نماز است بنابر احتیاط واجب صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید ( ولی مأموم نباید ذکر سلام را بگوید ) و بعد برخیزد و ادامه دهد و چنانچه عمدا ذکر سلام را همراه امام بگوید نمازش باطل است.
آیا گفتن ذکر تشهد در حالت تجافی لازم است ؟
بنابراحتیاط مستحب همراه امام جماعت تشهّد بخواند، یا ذکر بگوید.
آیا نیم خیز نشستن هنگام سلام، برای کسی که یک رکعت عقب مانده، واجب است ؟
بنابر احتیاط واجب صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد و ادامه دهد.
آیا نیم خیز نشستن هنگام تشهد، برای کسی که یک رکعت عقب مانده، واجب است ؟
کسى که یک رکعت از امام عقب مانده، وقتى امام تشهّد را مى خواند احتیاط واجب آن است که زانوها را از زمین بلند کند و انگشتان دست و سینه پا را بر زمین بگذارد و بنابراحتیاط مستحب همراه او تشهّد بخواند، یا ذکر بگوید و اگر در تشهّد آخر است بنابر احتیاط واجب صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و بعد برخیزد و ادامه دهد.
با توجه به اینکه اگر اهل سنت یک رکعت از امام عقب باشد، تجافی را انجام نمی دهند آیا لازم است شیعیان تجافی را رعایت کنند ؟
با توجه به اینکه اگر اهل سنّت یک رکعت از امام عقب بیفتند تجافى نمى کنند (و به صورت نیم خیز نمى نشینند)، انجام این کار براى شیعیان لازم نیست.
سخن پایانی :
تجافی در نماز (نیم خیز نشستن)، یکی از حالت هایی است که در نماز جماعت کاربرد دارد. تجافی در نماز احکامی دارد که در بالا به آن ها پرداخته ایم.
