درآمد مالیاتی ازچه محلی تامین می شود؟
براساس آخرین آمارها، در میان منابع مالیات بر کالاها و خدمات، مالیات برارزش افزوده باوصول بیش از۲۹۸همت، مهمترین منبع درآمدی بوده است.
بررسی آمار عملکرد وصولی مالیات در سال ۱۴۰۴ نشان میدهد مجموع درآمدهای مالیاتی کشور تا پایان سال به حدود ۱۶ هزار و ۹۱۱ هزار میلیارد ریال رسیده است. از این میزان، ۱۱ هزار و ۱۰۰ هزار میلیارد ریال مربوط به مالیاتهای مستقیم و حدود ۵ هزار و ۸۱۰ هزار میلیارد ریال مربوط به مالیات بر کالاها و خدمات بوده است.
بر این اساس، مالیات بر کالاها و خدمات سهمی معادل ۳۴.۴ درصد از کل درآمدهای مالیاتی کشور را به خود اختصاص داده است. این نسبت نشان میدهد که اگرچه مالیاتهای مستقیم همچنان ستون اصلی نظام مالیاتی کشور محسوب میشوند، اما مالیاتهای مبتنی بر مصرف و مبادله کالا و خدمات نیز نقش قابل توجهی در تأمین منابع بودجهای دولت ایفا میکنند.
در میان منابع مالیات بر کالاها و خدمات، مالیات بر ارزش افزوده با وصول بیش از ۲ هزار و ۹۸۰ هزار میلیارد ریال، مهمترین منبع درآمدی دولت بوده است. این پایه مالیاتی به تنهایی بیش از ۵۱ درصد کل درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات و حدود ۱۷.۶ درصد کل درآمدهای مالیاتی کشور را تشکیل میدهد.
پس از مالیات بر ارزش افزوده، درآمد حاصل از یک درصد مالیات ارزش افزوده موضوع ماده 43 قانون مالیات بر ارزش افزوده با بیش از 932 هزار میلیارد ریال قرار دارد که حدود 16 درصد از درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات را شامل میشود. همچنین درآمد ناشی از افزایش یک درصدی مالیات بر ارزش افزوده برای متناسبسازی حقوق بازنشستگان نیز با بیش از 678 هزار میلیارد ریال، سهمی نزدیک به 11.7 درصد از این بخش را به خود اختصاص داده است.
نکته قابل توجه آن است که با احتساب این ردیفها، بخش عمده درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات عملاً از محل پایه ارزش افزوده تأمین میشود. این موضوع نشان میدهد وابستگی درآمدهای مالیاتی دولت به چرخه مصرف و مبادلات اقتصادی همچنان در سطح بالایی قرار دارد.
در حوزه مالیاتهای مرتبط با خودرو نیز مجموع درآمد حاصل از مالیات نقل و انتقال خودرو و مالیات شمارهگذاری خودرو به بیش از 460 هزار میلیارد ریال رسیده است. این رقم حدود 8 درصد کل درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات را شامل میشود و نشاندهنده نقش قابل توجه بازار خودرو در درآمدهای مالیاتی دولت است.
از سوی دیگر، درآمدهای مرتبط با دخانیات شامل مالیات فروش سیگار و مالیات بر مصرف سیگار در مجموع به حدود 228 هزار میلیارد ریال رسیده است. اگرچه سهم این بخش از کل درآمدهای مالیاتی چندان بالا نیست، اما همچنان یکی از منابع پایدار درآمدی دولت محسوب میشود.
همچنین درآمد حاصل از مالیات فروش فرآوردههای نفتی با رقمی نزدیک به 397 هزار میلیارد ریال، بیش از 6.8 درصد درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات را تشکیل داده است که اهمیت بازار انرژی در ساختار درآمدی دولت را نشان میدهد.
یکی دیگر از نکات قابل توجه در آمارهای سال 1404، سهم اندک برخی پایههای مالیاتی نوظهور است. به عنوان نمونه درآمد حاصل از عوارض ارزش افزوده شرکتهای فناور مستقر در پارکهای علم و فناوری تنها 20 هزار میلیارد ریال بوده که سهمی کمتر از نیم درصد از کل مالیات کالا و خدمات را تشکیل میدهد.
در مجموع، ترکیب درآمدهای مالیاتی سال 1404 نشان میدهد سیاست مالیاتی کشور همچنان بر پایه مالیات بر ارزش افزوده استوار است؛ به گونهای که بیش از دو سوم درآمدهای مالیات بر کالا و خدمات به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از این محل تأمین میشود. این مسئله اگرچه از منظر پایداری وصول درآمدها مزیت محسوب میشود، اما از سوی دیگر حساسیت درآمدهای دولت را نسبت به تغییرات مصرف خانوارها و وضعیت فعالیتهای اقتصادی افزایش میدهد.
نظر شما