در گفتگوی صفحه اقتصاد با سینا رهبر شهلان، تحلیلگر بازارهای مالی، بررسی شد
تاثیر مسدود کردن حساب بانکی فعالان بازار طلا بر قیمت دلار و طلا
سینا رهبر شهلان؛ تحلیلگر بازارهای مالی در گفتگو با صفحه اقتصاد: اصل مسدود کردن حساب های بانکی فعالان بازار طلا، غلط است. ما می گوییم اصل بستن حساب بانکی طلا فروش ها، صراف ها و دلار فروش ها، غلط است، اما در چه زمانی این کار انجام شده، مهم است. این که پول نفت کشور، در تراستی ها قفل شده است، ربطی به فعال بازار طلا ندارد.
در ماه های اخیر، نرخ دلار و ارز بازار آزاد جهش کرد. در نیمه اول سال ۱۴۰۴، نرخ دلار بازار آزاد در حد ۶۰ هزار تومان بود، اما در هفته های اخیر، این نرخ تا نزدیک ۱۵۰ هزار تومان افزایش یافت. امسال نرخ دلار مرکز مبادله ارز که حاصل صادرات است، در حد ۴۵ هزار و ۵۰ هزار تومان بود و در روزهای اخیر تا ۱۳۰ هزار تومان جهش کرد.
در گفتگوی «صفحه اقتصاد» در همین ارتباط با سینا رهبر شهلان (تحلیلگر بازارهای مالی)، چشم انداز قیمت دلار و طلا با توجه به اتفاقات و تحولاتی که رخ داده، برای هفته های آینده و تا آخر سال ۱۴۰۴، مورد تحلیل و کند و کاو قرار گرفته است. در ادامه این گفتگو را می خوانید.
*****
*در یک سال اخیر، قیمت طلا در کشور جهش بزرگی داشته و دو عامل خارجی و داخلی قیمت اونس طلا و نرخ دلار بر قیمت طلا تاثیر داشته اند. در هفته های اخیر، یک مقدار قیمت طلا و دلار اتفاق افتاد. به طور همزمان، بانک مرکزی حساب های بانکی فعالان صنعت و بازار طلا را که جواز کسب هم دارند، مسدود کرد. بانک مرکزی، بیش از ۸۰۰ حساب بانکی فعالان بازار طلا را در سراسر کشور مسدود نمود. آیا با این کارها می شود جلوی رشد قیمت طلا را گرفت؟
-ما دو تا مساله داریم که یک مساله، سرعت کاهش جریان پول و فرصت خریدن برای موثر کردن عرضه ها توسط بانک مرکزی است. این کار را می شود انجام داد، ولی این که ذاتاً بخواهیم با حذف تقاضا از بازار، در میان مدت و بلندمدت، قیمت را کنترل کنیم، امکانپذیر نیست. الان اتفاقی که افتاده این است که همزمان با مسدود کردن حساب های بازاریان بازار طلا، عرضه دلار را افزایش داده اند.
بانک مرکزی در یک شرایط ویژه قرار داشت. اول دقت کنید که چرا علاوه بر برنامه ای که برای بالا آوردن نرخ دلار و تک نرخی کردن ارز واردات و صادرات در کشور و نه تک نرخی مصارف ارزی، داشت انجام می شد، بالغ بر ۹ میلیارد دلار، پول نفت کشور در تراستی ها قفل شد.
در این حالت، امکان برگشت پول توسط این تراستی ها، تا لغو تحریم های آمریکا وجود ندارد. این در حالی بود که تقاضا برای گرفتن ارز جهت واردات، بر سر جایش بود، ولی یکدفعه امکان تخصیص ۹ میلیارد دلار از بین رفت. این موضوع یکی از دلایل رشد نرخ ارز بوده، ولی تنها دلیل نرخ رشد ارز نیست، چرا که بانک مرکزی می خواست نرخ دلار را بالا بیاورد، ولی این قفل شدن پول نفت، نزد تراستی ها باعث رشد مومنتوم (سرعت افزایش یا کاهش قیمت یک دارایی) دلار شد.
در چنین شرایطی، به عنوان مُسکن کوتاه مدت و نه راه حل صحیح، آمدند سرعت جریان پول را با بستن حساب بانکی طلافروش ها و برخی کسانی که پول های سنگینی روی دلار و طلا جا به جا می کردند، در کوتاه مدت برای بانک مرکزی، زمان خریدند تا سرعت جریان معاملات را کاهش بدهند. از این طریق خواستند بانک مرکزی بتواند تدبیری بیندیشد و از طریقی، تزریق دلار به بازار و تخصیص ارزها را ادامه بدهند.
*آیا از نظر شما، اِشکال ندارد بانک مرکزی حساب های بانکی فعالان رسمی بازار طلا را مسدود کند و حتی حساب بانکی رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران را هم مسدود کند؟
-اصل مسدود کردن حساب های بانکی فعالان بازار طلا، غلط است. الان سوال این است که این مسدود کردن حساب ها در چه شرایطی اتفاق افتاده است؟ ما می گوییم اصل بستن حساب بانکی طلا فروش ها، صراف ها و دلار فروش ها غلط است، اما در چه زمانی این کار انجام شده، مهم است. این که پول نفت کشور، در تراستی ها قفل شده است، ربطی به فعال بازار طلا ندارد. من این موضوع را می پذیرم.
*واقعاً درست است که می گویند بستن حساب های این فعالان بازار، باعث شده خسارت به آنها وارد شود و تعهدات مالی ای داشته و نتوانسته اند انجام بدهند و ضرر کرده اند؟
-بله؛ این فعالان بازار طلا، حتماً ضرر کرده اند و دچار ضررهای سنگینی هم شده اند. پس دو تا بحث است. در یک زمان، شما می آیید به یک عضو قوی جامعه، ضرر وارد می کنید که این عضو قوی، توان تحمل این ضرر را دارد.
*عجب، پس ماجرا این است.
-بله؛ الان در عمل، همین کار انجام شده.
*پس حساب بانکی عضو قوی مسدود شود، اِشکال ندارد؟
-من نمی گویم اِشکال ندارد. من کار بانک مرکزی را تحلیل می کنم و خودم، حساب های آنها را مسدود نکرده ام. ریشه همه این کارها، تحریم است. اصلاً پول وزارت نفت و شرکت نیکو که نفت کشور را می فروشد، یا پول واردات نهاده های دامی کشور، چرا باید در حساب های بانکی تراستی ها باشد.
*تراستی ها، نفت کشور را برده اند بفروشند و پول آن را به دولت بدهند، چون تحریم وجود دارد و بانک مرکزی تحریم شده، پس بانک مرکزی نمی تواند پول نفت را از خریدار نفت، به حساب خودش منتقل کند.
-خیلی خُب. پس اصل و ریشه مشکل، در تحریم است. من در اینجا، از کار بانک مرکزی دفاع نمی کنم، ولی بانک مرکزی می توانست جریان زندگی را در کُل کشور تعطیل کند یا فقط برای مدتی جلوی مبادلات طلا را بگیرد. اگر ما جای مسئولان بانک مرکزی باشیم، کدام کار را انجام می دهیم؟ آیا حساب بانکی حدود ۹۰ میلیون نفر جمعیت کشور را می بستیم یا حساب بانکی ۸۰۰ نفر را. پس اصل کار، غلط است و در آن نباید شک کنیم. اصل بستن حساب طلافروش، کلاً غلط است، ولی غلط بزرگتر، این است که پشت تریبون می رویم و می گوییم تحریم، نعمت است.
*آقای عراقچی، وزیر امور خارجه، در همین دی ماه امسال و در سفر به اصفهان گفته که تحریم، برکات دارد و باید با تحریم زندگی کرد.
-آقای عراقچی گفته که تحریم، برکات دارد، ولی سوال این است که برای چه کسی برکات دارد. خوب است که آقای عراقچی، در این زمینه توضیح بدهد. ما هم نمی گوییم برکات ندارد. بله، تحریم برکات دارد، ولی برای چه کسی برکات دارد. آقای عراقچی نمی گوید برای چه کسی برکات دارد.
آقای عباس عراقچی نمی گوید که مثلاً برادرش در چه صنعتی فعال است. در سال های قبل، برادرزاده آقای عراقچی، معاون ارزی بانک مرکزی بود. سوال این است که برادرزاده آقای عراقچی، معاون ارزی بانک مرکزی، بوده یا نبوده است. پس تحریم، برکات دارد.
حدوداً ۱۲۰ میلیارد دلار ارز ترجیحی در این کشور پرداخت شده است. از اول دوره دوم ریاست جمهوری آقای حسن روحانی، تخصیص ارز ترجیحی در کشور شروع شد و تا به امروز بخش عمده ای از ارز ترجیحی که تخصیص پیدا کرد، ولی کالای مورد نظر با همان قیمت اصلی به دست مردم نرسیده است.
*تا الان از ارز ۲۸ هزار تومانی پول نفت برای واردات روغن خام و نهاده های دامی، جهت تولید روغن و مرغ استفاده می شد. در روزهای اخیر، دولت آقای پزشکیان تخصیص این ارز برای تولید مرغ و روغن و تخم مرغ را لغو کرد و از این به بعد واردات مواد اولیه این اقلام با ارز ۱۳۰ هزار تومانی انجام می شود. الان قیمت این اقلام چند برابر شده. روغن و مرغی که در این سال ها تولید شد و در بازار عرضه شد، با استفاده از همین ارز ۲۸ هزار و پانصد تومانی بوده است.
-موبایل را با نرخ دلار ۷۰ هزار تومانی وارد کرده اند و دو سال پیش با نرخ دلار ۳۰ هزار تومانی.
*دولت اسامی دریافت کنندگان ارز را دارد. می تواند اسامی متخلفان را به قوه قضاییه بدهد تا مجازات شوند.
-بالاخره برکات تحریم برای این نوع افراد بوده است.
*جنابعالی گفتید که بانک مرکزی، حساب های بانکی فعالان بازار طلا را بسته تا جریان پول در بازار متوقف شود. با این حال، طی هفته های اخیر، قیمت جهانی اونس طلا به عنوان یکی از عوامل موثر بر قیمت طلای داخلی، جهش کرده و با چند صد دلار افزایش، الان به بالای ۴.۸۰۰ دلار آمده است.
-در روزهای قبل، قیمت طلا پایین آمد، چون نرخ دلار بازار آزاد پایین آمد. علت کاهش نرخ دلار چه بود؟ بانک مرکزی با متوقف کردن معاملات عمده نقدی طلا، توانست چند روز فرصت بخرد و توانست دلار را در بازارها عرضه کند. یک مثال برای درک این موضوع می زنم. یک موقع هست که یا ما باید دست یک بیمار را قطع کنیم تا زنده بماند، یا این که دستش را قطع نکنیم تا این فرد بیمار بمیرد.
تا آخر سال ۱۴۰۴، قیمت طلای جهانی بالاتر می رود. قیمت دلار بازار آزاد می تواند به طور موقت تا ۱۳۵ هزار تومان عقب نشینی کند. البته کلمه موقت، خیلی مهم است. این طور نیست که نرخ دلار ۱۳۵ هزار تومان شود و ۲ سال در این محدوده بماند. ممکن است تا اواخر بهمن یا اواخر امسال، نرخ دلار بازار آزاد ۱۳۵ هزار تومان شود، ولی ماندگار نیست، یعنی افزایش نرخ دلار بازار آزاد و قیمت طلا تا اواخر امسال اتفاق می افتد
با این مثال می خواهم این بیماری را توضیح بدهم. در اینجا، مثلاً دست فرد بیمار را قطع نکرده اند و دستش را شکسته اند. یک ماه طول می کشد تا شکستگی این دست درست شود. در این زمینه، یک هزینه هم انجام می شود، ولی این دست، طی یک ماه درمان می شود، اما اگر فرد درمان نشود و بمیرد، داشتن دست فایده ندارد.
*الان صادرکنندگان کشور موظف شده اند که ارز حاصل از صادرات خودشان را در مرکز مبادله ارز و طلای بانک مرکزی بفروشند. در هفته های اخیر قیمت حواله دلار و قیمت اسکناس دلار، در سایت این مرکز منتشر می شد و قیمت اسکناس، همیشه چند هزار تومان بالاتر از قیمت حواله دلار بود.
از روز ۲۴ دی ماه امسال، قیمت اسکناس دلار، درج نمی شود و فقط قیمت حواله درج می شود و قیمت حواله الان حدود ۱۲۳ هزار تومان است. آیا حذف قیمت اسکناس دلار توسط دولت، می تواند تاثیری در کاهش دلار داشته باشد و نرخ دلار بازار آزاد را به پایین بکشاند؟
-خیر. اسکناس دلار را در داخل کشور باید تحویل داد و این طور می توان فروخت. حواله را در حساب و در خارج از کشور تحویل می دهند. اگر بین قیمت اسکناس مرکز مبادله و نرخ دلار بازار آزاد فاصله باشد، عملاً باز رانت ایجاد می شود. راه درست این است که با قایم موشک بازی نمی شود کار کرد.
آقای فرزین در سال ۱۴۰۱ که رئیس بانک مرکزی شد، نرخ دلار بازار آزاد ۴۰ هزار تومان بود. در همان زمان، آقای فرزین در صدا و سیما مصاحبه کرد و گفت ما نرخ دلار بازار آزاد را به رسمیت نمی شناسیم و دلار کانال های تلگرامی است. ایشان گفت ما کل نیازهای کشور را با نرخ ۲۸ هزار و پانصد تومان تامین می کنیم.
*در سال ۱۴۰۱ نرخ دلار بازار آزاد ۴۰ هزار تومان بود و الان حدود ۱۴۰ هزار تومان شده. در اواسط دی ۱۴۰۴ نرخ دلار ۲۸ هزار تومانی هم حذف شد و واردات مواد اولیه تولید باید با نرخ دلار حدود ۱۳۰ هزار تومان انجام شود.
-پس این مدل قایم موشک بازی به درد نمی خورد. ما نهایتاً مجبور می شویم نرخی را که در بازار آزاد تعیین شده، بپذیریم. الان آقای همتی، رئیس کل جدید بانک مرکزی، نرخ حواله دلار را بالای ۱۲۰ هزار تومان تعیین کرده است. پس ایشان می گوید، منطق بازار را پذیرفته ایم. به مرور زمان، اختلاف این نرخ با نرخ بازار آزاد می تواند کمتر هم شود.
*الان نرخ رسمی یکساله تورم ۴۲ درصدی شده، دولت کسری بودجه دارد و در ماه های آخر سال معمولاً افزایش نرخ دلار اتفاق می افتد. آیا این نرخ فعلی دلار بازار آزاد می تواند شدیداً پایین بیاید یا طبق معمول هر سال، نرخ دلار می تواند بالا برود؟
-فعلاً نرخ دلار بازار آزاد را می شود در یک کانال با اختلاف ۵ هزار تومان، تا عید یا یک یا دو ماه بعد عید، نگه دارند. چون دلار به صورت شارپ، دو برابر شده، ولی امروز تورم موجود، از تورم دلار کمتر است. پس زمان می بَرد تا نرخ دلار بالاتر برود. امروز میزان تورم دلار، از تورم جاری کشور بیش تر است.
نرخ یکساله تورم آذر ۱۴۰۴ در حد ۴۲ درصد بوده، ولی من احتمال می دهم نرخ تورم ماهیانه دی ماه امسال، بالای ۶ درصد شود. این نرخ ماهیانه دی ماه را نمی شود به کل ماه های سال تعمیم داد. احتمالاً تورم مواد غذایی در دی ماه، بالای ۱۲۰ درصد شود. الان نکته مهم این است که آیا بانک مرکزی برنامه ای برای مدیریت بانک های ناتراز کشور یعنی بانک صنعت و معدن، بانک ملی، بانک دی، بانک ایران زمین و بانک سرمایه، دارد یا ندارد. چون ناترازی بانک ها، باعث تشدید تورم می شود.
الان روغن حدود ۱۸۰ درصد گران شده. به نظرم، قیمت روغن تا ۲ سال بعد، همین قدر می ماند و این طور نیست که قیمت روغن در هفته بعد، باز افزایش قیمت داشته باشد.
*یعنی نرخ دلار مرکز مبادله که باید با آن روغن خام وارد شود تا روغن خوراکی تولید شود، فرضاً در تابستان ۱۴۰۵، همین حدود ۱۳۰ هزار تومان خواهد بود؟
-برای مثال، فکر کنید ۱۰ هزار تومان هم بالاتر باشد. در حالی که در ماه های اخیر ۷۰ هزار تومان افزایش داشت. بحث این طور است که یک فرد، قبلاً سرطان داشته، ولی الان دچار سرماخوردگی هم شده.
*اکثر پیش بینی های جهانی این طور است که می گویند قیمت اونس طلا در سال ۲۰۲۶ میلادی، به بالای ۵ هزار می رود و برخی هم حتی رقم ۶.۶۰۰ دلار را اعلام کرده اند. الان اونس با جهش ۴.۸۰۰ دلار شده. فکر می کنید اونس بالاتر برود؟
-بله؛ با شرایط جهانی فعلی، قیمت اونس بالاتر می رود، چون آقای ترامپ می خواهد فدرال رزرو را از قاعده علمی و تخصصی خودش خارج کند و با اعمال نفوذ در فدرال رزرو، باعث شود نرخ بهره پایین بیاید. این کار باعث می شود قیمت اونس طلا بالا برود. افزایش فعلی قیمت اونس طلا و فلزات جهانی، به خاطر پیشخور شدن نرخ بهره است.
*چون ترامپ، تنش زیادی ایجاد می کند، این تنش ها هم می تواند تاثیر بیش تری بر بالا رفتن قیمت اونس طلا داشته باشد؟
-بله، همین طور است. آقای ترامپ، به مرور دارد قوانین جهانی و بین المللی را با قلدری زیر پا می گذارد.
*وضعیت دلار بازار آزاد تا آخر امسال چطور می شود و فکر می کنید که نرخ دلار به چه رقمی می رسد که تاثیر آن بر طلای داخلی هم مشخص شود؟
-فعلاً نرخ دلار، زیر سقف و رکورد قبلی دلار که ۱۴۹ هزار تومان است، باقی می ماند. البته می تواند از قیمت های فعلی، به طور موقت در حد ۴ یا ۵ هزار تومان کاهشی شود. همه این موارد، بستگی به این دارد که میزان عرضه ارز توسط بانک مرکزی، چگونه مدیریت شود.
*آیا طلا بالاتر از سقف هفته های گذشته نمی رود؟
-با بالا رفتن قیمت اونس طلا، قیمت طلای داخلی بالا می رود، ولی نرخ دلار را نمی توان خیلی پایین تر آورد. اونس بالاتر برود، قیمت طلا بالا می رود. الان یک شوک وحشتناک را در حوزه مواد غذایی بر سر مردم آوار کرده اند. مردم می بینند قیمت روغن از ۱۳۰ هزار تومان فعلی به حدود ۴۰۰ هزار تومان رسیده است، یا مرغ هم همین طور.
جمع بندی من این است که در کوتاه مدت، تقاضا برای ارز رانتی از بازار حذف شده و تقاضا برای ارز مسافرتی هم با این شرایط تورم معیشتی مردم، خیلی کمتر از سال های قبل می شود. برای همین، رشد تقاضای ارز خاصی نخواهیم داشت و دلار حداکثر به سقف قبلی قیمت می رسد، یعنی همان ۱۴۹ هزار تومان.
*یعنی حداکثر طلا به همان رکورد ۱۶ میلیون قبلی می رسد و دلار هم حداکثر ۱۴۹ هزار می شود و قیمت طلا بالاتر نمی رود؟
-قیمت طلا با افزایش قیمت اونس، بالاتر می رود. اگر حساب بانکی آن ۸۰۰ نفر فعالان بازار طلا باز شود و سرعت جریان گردش معاملات طلا به حالت خودش برگرد، نمی شود قیمت طلا را در محدوده فعلی نگه داشت. قیمت اونس طلا حدود ۴۰۰ دلار افزایش داشته است.
در این مدت حساب بانکی طلافروش ها را بسته اند و قیمت دلار حدود ۱۰ هزار تومان پایین آمده. به همین دلیل، قیمت یک گرم طلا تا ۱۵ میلیون تومان کاهش داشت. به نظرم نرخ دلار بازار آزاد تا ۱۳۰ هزار تومان پایین نمی آید. دلیل منفی بودن قیمت مظنه طلا، بسته بودن حساب های بانکی طلافروش ها بوده است.
تا آخر سال ۱۴۰۴، قیمت طلای جهانی بالاتر می رود. قیمت دلار بازار آزاد می تواند به طور موقت تا ۱۳۵ هزار تومان عقب نشینی کند. البته کلمه موقت، خیلی مهم است. این طور نیست که نرخ دلار ۱۳۵ هزار تومان شود و ۲ سال در این محدوده بماند. ممکن است تا اواخر بهمن یا اواخر امسال، نرخ دلار بازار آزاد ۱۳۵ هزار تومان شود، ولی ماندگار نیست، یعنی افزایش نرخ دلار بازار آزاد و قیمت طلا تا اواخر امسال اتفاق می افتد.
نظر شما