باید نگران ماجرای طاعون در روسیه باشیم؟
انتشار گزارش‌هایی درباره مرگ یک کارمند آزمایشگاه در روسیه، بار دیگر نام طاعون را به صدر اخبار آورد.
صفحه اقتصاد - طاعون که در تاریخ با نام «مرگ سیاه» شناخته می‌شود، یکی از ویرانگرترین بیماریهای عفونی در تاریخ بشر است. این بیماری که توسط باکتری «یرسینا پستیس»ایجاد می‌شود، قرن‌ها توانست تمدن‌ها را به زانو درآورد.
اگرچه با پیشرفت علم پزشکی و کشف آنتی‌بیوتیک‌ها، طاعون دیگر یک تهدید جهانی و همه‌گیر محسوب نمی‌شود، اما حضور این باکتری در طبیعت و اکوسیستم‌های خاص، همچنان احتمال وقوع طاعون‌های موضعی را زنده نگه داشته است.
چند روزی است که این خبر با محتوایی اینچنینی که« یک کارمند جوان آزمایشگاه در سیبری بر اثر ابتلا به بیماری مشکوک به طاعون جان باخته است و مقام‌های روسیه برای جلوگیری از شیوع بیشتر و وقوع همه‌گیری گسترده، صدها نفر را قرنطینه کرده‌اند شبکه های خبری و فضای مجازی را پر کرده و موجی از نگرانی بین مردم کشورهای مختلف ایجاد کرده است.»
با اینکه اطلاعات قطعی اندک است، گزارش‌های متناقض فراوان‌اند؛ از نام کارمند آزمایشگاه و سن او گرفته تا اینکه آیا اصلاً جان باخته و اگر چنین بوده، علت مرگش چه بوده است.
نهاد نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان روسیه که مسئول کنترل بیماری‌ها نیز است، صرفاً اعلام کرده که «یکی از کارکنان مؤسسه مبارزه با طاعون در منطقه ایرکوتسک» به «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» مبتلا شده است.
ماهیت باکتری و روش‌های انتقال
باکتری عامل طاعون معمولاً در جمعیت جوندگان وحشی زندگی می‌کند. انتقال اصلی این بیماری به انسان از طریق گزیدگی است.
علاوه بر این، انواع دیگر طاعون مانند «طاعون ریوی» می‌تواند از طریق قطرات تنفسی (سرفه و عطسه) از فرد به فرد منتقل شود که این حالت بسیار خطرناک و سریع‌الانتشار است.
در سال‌های اخیر، گزارش‌هایی مبنی بر مشاهده موارد معدود طاعون در مناطق دورافتاده روسیه منتشر شده است. این موارد معمولاً ناشی از تماس مستقیم انسان با جوندگان یا محیط‌های وحشی است و برخلاف دوران قرون وسطی، به صورت یک اپیدمی گسترده در شهرهای بزرگ مشاهده نشده است.
بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت که در گزارش ABC نقل شده است، بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ میلادی (از ۱۳۹۷–۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳–۱۴۰۴ هجری شمسی)، مجموعاً ۳۸۴۷ مورد مشکوک انسانی و ۴۲۳ مورد مرگ مرتبط با طاعون در گزارش‌های دریافتی از ۱۰ کشور ثبت شده است.
اما امروز قباد مرادی، رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در خصوص خبر منتشرشده درباره گسترش مرگ یک نفر به خاطر پنومونی با شک به طاعون در روسیه، گفت: بر اساس مقررات بین‌المللی به‌ویژه مقررات بین‌المللی بهداشت (IHR)، کشورها موظف‌اند رویدادهای بهداشتی و بیماری‌هایی را که ممکن است پیامدهای بین‌المللی داشته باشند، از طریق سازوکارهای تعیین‌شده به سازمان جهانی بهداشت اطلاع دهند.
وی افزود: سازمان جهانی بهداشت نیز پس از دریافت و ارزیابی اطلاعات، در صورت لزوم، موضوع را از طریق سازوکارهای رسمی به کشورهای عضو اطلاع‌رسانی می‌کند و در موارد مقتضی، سطح خطر و اقدامات لازم را اعلام می‌کند.
مرادی ادامه داد: در حال حاضر، در خصوص خبر منتشرشده درباره طاعون در روسیه، هیچ اطلاعیه یا گزارش رسمی از سوی سازمان جهانی بهداشت یا سایر مراجع رسمی ذی‌صلاح دریافت نکرده‌ایم. بنابراین، در شرایط فعلی نمی‌توانیم صحت خبر یا میزان خطر احتمالی آن را تأیید کنیم و ارزیابی دقیق‌تر موضوع منوط به دریافت اطلاعات رسمی و معتبر است.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر معاونت بهداشت وزارت بهداشت اظهار داشت: ما در مرکز مدیریت بیماریهای واگیر معاونت بهداشتی وضعیت را با دقت زیر نظر داریم و بر اساس وضعیت پیش آمده اطلاع رسانی می کنیم و اقدامات لازم را متناسب با وضعیت انجام می دهیم.
واکنش کرملین به گزارش‌ها درباره طاعون در روسیه
بنا بر اعلام یکی از مقام های بهداشت روسیه متخصصان با تجربه‌ای در سازمان فدرال نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان و رفاه انسانی روسیه (روس‌پوترب‌نادزور) مشغول به کار هستند و باید به ارزیابی‌ها و بیانیه‌های رسمی آنها توجه کرد، نه به شایعات.
وی اظهار داشت: این سازمان، نهاد تخصصی و مرجع در این حوزه است؛ باید به بیانیه‌های رسمی این سازمان استناد کرد، نه اینکه به شایعات یا گمانه‌زنی‌های گوناگون گوش سپرد.
بنا بر این گزارش، در پی انتشار شایعاتی درباره احتمال ابتلا به طاعون در منطقه ایرکوتسک، این سازمان فدرال روسیه، تحقیقات و بررسی‌هایی انجام داد و اعلام کرد که وضعیت بهداشتی و اپیدمیولوژیک در این منطقه همچنان پایدار است.
بر این اساس، تشخیص بیماری منجر به مرگ زنی که بیماری‌اش توجه رسانه‌های محلی را به خود جلب کرده بود، ذات‌الریه با علت ناشناخته اعلام شد.
این سازمان فدرال روسیه اعلام کرد که این کارمند آزمایشگاه مؤسسه علمی ضد طاعون به جای یک عفونت خطرناک، به ذات‌الریه با علت ناشناخته مبتلا شده و دهم مهر ۱۴۰۵ بر اثر ابتلا به آن جان باخته است.
در همین حال، گنادی اونیشچنکو متخصص بیماریهای واگیردار و عضو آکادمی علوم روسیه گفته است: بعید است که فرد شناسایی شده به بیماری طاعون مبتلا باشد؛ اگرچه علائم بالینی طاعون همیشه آشکار نیست.
این متخصص روس افزوده است: مهم‌ترین نکته این است که در منطقه بوریاتیا برف باریده است. بیمار از بوریاتیا بازگشته بود؛ منطقه‌ای در مرز روسیه و مغولستان که در آن جوندگان و کک‌ها، ناقل طبیعی بیماری طاعون محسوب می‌شوند.
به گفته این متخصص عفونی روسیه ما دائماً این کانون‌های طبیعی بیماری طاعون را پایش می‌کنیم، اما ناقلان طاعون در حال حاضر به خواب زمستانی رفته‌اند. در هر صورت، ما این عفونت را به‌خوبی می‌شناسیم، روش درمان آن را می‌دانیم و قطعاً این بیماری شیوع پیدا نخواهد کرد.
وی خاطرنشان کرد که دوره نهفتگی بیماری طاعون هفت روز است، این بیماری یک عفونت باکتریایی است که به‌آسانی منتقل نمی‌شود و با آنتی‌بیوتیک قابل درمان است.
پیش‌ازاین، سازمان فدرال نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان و رفاه انسانی روسیه ۱۳ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرده بود که به طور مستمر، کانون طبیعی طاعون واقع در مرز روسیه و مغولستان را رصد می‌کند؛ در سال ۲۰۲۶ همه‌گیری سطح بالایی به طاعون در حیوانات این منطقه ثبت شده است.
متخصصان این سازمان نیز ۲۷ فروردین ۱۴۰۵ در بیانیه‌ای اعلام کردند: ۱۱ کانون طبیعی طاعون در داخل روسیه شناسایی شده است، اما خطر شیوع همه‌گیری وجود ندارد.
بنا بر این بیانیه، هفت کانون طبیعی طاعون در روسیه، ماهیت فرامرزی دارند و در قلمروهای مجاور قزاقستان، مغولستان، چین، جمهوری آذربایجان و گرجستان واقع شده‌اند.
