صفحه اقتصاد در گزارشی بررسی کرد:
بحران جانشینپروری؛ صنعت نفت در آستانه شکاف نسلی
در حالی که تحریمها سالها بهعنوان اصلیترین تهدید صنعت نفت ایران معرفی میشدند، اکنون چالش تازهای در حال شکلگیری است: ریزش بیسابقه سرمایه انسانی. گزارشها و شواهد میدانی نشان میدهد مهاجرت مهندسان و تکنسینهای باتجربه به کشورهای منطقه، میتواند پایداری تولید نفت و گاز را با خطری جدیتر از محدودیتهای خارجی مواجه کند.
صنعت نفت ایران دههها بر شانههای متخصصانی استوار بوده که در سختترین شرایط عملیاتی، تولید را حفظ کردهاند. اما در سالهای اخیر نشانههایی از نارضایتی گسترده در بدنه فنی این صنعت دیده میشود. وزارت نفت به ریاست محسن پاکنژاد در دولت چهاردهم با چالشی روبهروست که ریشه در سیاستهای منابع انسانی، ساختار پرداخت و نحوه مدیریت نیروهای عملیاتی دارد. کارشناسان هشدار میدهند اگر روند مهاجرت نیروهای متخصص ادامه یابد، صنعت نفت با بحرانی ساختاری مواجه خواهد شد؛ بحرانی که اثر آن در سالهای آینده بر تولید و ایمنی نمایان میشود. این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این مسئله میپردازد.
شکاف دستمزدی؛ رقابت نابرابر منطقهای
کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر طی سالهای اخیر برنامههای گستردهای برای جذب متخصصان نفت و گاز اجرا کردهاند. پیشنهاد حقوقهای دلاری و مزایای رفاهی گسترده، بسیاری از مهندسان ایرانی را وسوسه کرده است. اختلاف دریافتی میان یک مهندس عملیاتی در ایران و همتای او در کشورهای منطقه، به گفته برخی فعالان صنفی، به چندین برابر میرسد. این شکاف، انگیزه ماندگاری را بهشدت کاهش داده است.
در داخل کشور، محدودیتهای ناشی از سقف حقوق و نظام مالیاتی، نارضایتی بدنه فنی را تشدید کرده است. برخی کارکنان عملیاتی معتقدند سطح دریافتی آنها متناسب با سختی کار و ریسکهای محیطی نیست. این احساس بیعدالتی، به ویژه در مناطق عملیاتی با شرایط اقلیمی دشوار، نمود بیشتری دارد. کارشناسان تأکید میکنند صنعت نفت یک بازار کار رقابتی جهانی است و بدون اصلاح ساختار پرداخت، حفظ نیروهای متخصص دشوار خواهد بود.
چالشهای دانشگاه صنعت نفت در پیوند با صنعت
دانشگاه صنعت نفت سالها بهعنوان یکی از مراکز اصلی تربیت نیروی متخصص شناخته میشد. بسیاری از مدیران و کارشناسان باسابقه صنعت نفت، فارغالتحصیل این دانشگاه هستند. با این حال، در سالهای اخیر انتقادهایی نسبت به تضعیف پیوند میان این دانشگاه و بدنه اجرایی وزارت نفت مطرح شده است. برخی دانشجویان و فارغالتحصیلان از کاهش فرصتهای جذب مستقیم گلایه دارند.
کارشناسان حوزه آموزش انرژی معتقدند قطع یا تضعیف این زنجیره تربیت تا استخدام، میتواند پیامدهای بلندمدتی داشته باشد. در نبود مسیر روشن شغلی، بخشی از نخبگان به سمت بازارهای خارجی سوق پیدا میکنند. همچنین فاصله گرفتن صنعت از دانشگاه، انتقال دانش و نوآوری را با مشکل مواجه میکند. تقویت این پیوند میتواند یکی از راهکارهای کاهش مهاجرت تخصصی باشد.
شکاف نسلی و بحران جانشینپروری
بخش قابل توجهی از نیروهای فنی باسابقه صنعت نفت در آستانه بازنشستگی قرار دارند. اگرچه تجربه این نیروها سرمایهای ارزشمند محسوب میشود، اما نبود برنامه منسجم برای انتقال دانش، خطر ایجاد شکاف نسلی را افزایش داده است. در برخی واحدهای کلیدی، نگرانیهایی درباره نبود جانشینان آموزشدیده مطرح میشود. این مسئله میتواند در سالهای آینده بر کیفیت مدیریت فنی اثر بگذارد.
کارشناسان منابع انسانی بر ضرورت طراحی نظام جانشینپروری تأکید دارند. ایجاد برنامههای منتورینگ، انتقال تجربه و جذب هدفمند نیروهای جوان میتواند بخشی از این خلأ را جبران کند. بدون چنین سازوکاری، دانش انباشته چند دهه فعالیت عملیاتی بهتدریج از دست خواهد رفت. مدیریت این گذار نسلی، آزمونی مهم برای سیاستگذاران صنعت نفت است.
محیط کار و فرسودگی شغلی در مناطق عملیاتی
شرایط کار در بسیاری از مناطق عملیاتی نفت و گاز با دشواریهای اقلیمی و زیرساختی همراه است. کارکنان این بخشها از فشار کاری بالا، کمبود امکانات رفاهی و تأخیر در نوسازی برخی تأسیسات گلایه دارند. کارشناسان معتقدند بیتوجهی به کیفیت محیط کار میتواند به افزایش فرسودگی شغلی و کاهش بهرهوری منجر شود. در چنین فضایی، میل به مهاجرت یا تغییر شغل تقویت میشود.
از سوی دیگر، تداوم ناترازیهای مالی در صنعت انرژی، محدودیتهایی در تخصیص بودجه ایجاد کرده است. با این حال، متخصصان حوزه مدیریت منابع انسانی تأکید میکنند که سرمایهگذاری در رفاه و انگیزش کارکنان، هزینه نیست بلکه تضمین پایداری تولید است. در صورت بیتوجهی به این موضوع، بحران سرمایه انسانی میتواند به چالشی جدیتر از تحریمها تبدیل شود.
صنعت نفت ایران در نقطهای حساس قرار گرفته است. میانگین سنی رو به افزایش، مهاجرت نیروهای جوان و رقابت منطقهای برای جذب متخصصان، همگی نشانههایی از یک هشدار جدی هستند. اگر سیاستگذاری منابع انسانی با اصلاحات ساختاری همراه نشود، موتور محرک اقتصاد کشور با کمبود سوخت انسانی مواجه خواهد شد؛ چالشی که پیامدهای آن در سالهای آینده آشکارتر میشود.
نظر شما