یادداشت مدیر مسوول؛
تحلیل «صفحه اقتصاد»/ هرمز و بابالمندب؛ دو گلوگاه، یک شوک به تجارت جهانی
آنچه امروز در بازار حملونقل دریایی مشاهده میشود، دیگر صرفاً افزایش قیمت کرایه کشتی یا سوخت نیست؛ بلکه نشانهای از سرایت تدریجی یک بحران ژئوپلیتیکی به شبکه تجارت جهانی است.
صفحه اقتصاد - گزارش اخیر رویترز نشان میدهد نرخ حمل کانتینر از چین به ساحل شرقی آمریکا به ۱۰ هزار و ۹۴۸ دلار برای هر کانتینر ۴۰ فوتی رسیده؛ رقمی بیش از چهار برابر سطح پیش از جنگ. همزمان، قیمت سوخت بانکر نیز به حدود ۹۰۱.۵ دلار در هر تن افزایش یافته است.
این ارقام یک پیام روشن دارد: بحران هرمز دیگر صرفاً یک مسئله منطقهای یا نفتی نیست؛ هزینه آن در حال ورود به تجارت جهانی است.
هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان
اهمیت تنگه هرمز به نفت محدود نمیشود. بر اساس دادههای بینالمللی، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این مسیر عبور میکند؛ رقمی معادل حدود یکچهارم تجارت دریابرد نفت جهان.
در بخش گاز نیز وابستگی قابل توجهی به این آبراه وجود
دارد. بنابراین اختلال در هرمز میتواند از بازار انرژی آغاز شود و به سرعت به حملونقل، بیمه، تولید و قیمت کالاها منتقل شود.
اما نکته مهم اینجاست که هرمز تنها گلوگاه دریایی در این بحران نیست.
بابالمندب؛ حلقه دوم فشار بر تجارت جهانی
در سوی دیگر منطقه، تنگه بابالمندب قرار دارد؛ آبراهی که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند متصل میکند و یکی از مسیرهای مهم تجارت میان آسیا، اروپا و آفریقاست.
بر اساس دادههای UNCTAD، بابالمندب پیش از تشدید بحرانهای اخیر، سهم قابل توجهی از تجارت دریابرد جهان را در خود جای داده بود و اهمیت آن در حملونقل کانتینری، خودرو و انرژی بسیار بالاست.
اگر هرمز را گلوگاه اصلی انرژی بدانیم، بابالمندب یکی از گلوگاههای مهم تجارت و کشتیرانی بینالمللی است.
همین موضوع باعث میشود همزمانی اختلال در این دو مسیر اهمیت بیشتری پیدا کند؛ زیرا هرمز از سمت انرژی و بابالمندب از سمت مسیرهای تجاری و کشتیرانی، فشار مضاعفی بر اقتصاد جهانی وارد میکنند.
وقتی دو گلوگاه به یک بحران متصل میشوند
اقتصاد جهانی با شبکهای از مسیرهای بههمپیوسته روبهروست. افزایش قیمت انرژی در هرمز، هزینه سوخت کشتیها را بالا میبرد و اختلال در بابالمندب نیز میتواند مسیر حرکت کشتیها را طولانیتر و پرهزینهتر کند.
نتیجه میتواند افزایش همزمان هزینه سوخت، کرایه حمل، بیمه، زمان ترانزیت و هزینه واردات باشد.
این فشارها در نهایت میتوانند خود را در هزینه تولید و قیمت کالاها نشان دهند.
از افزایش هزینه حمل تا بازآرایی تجارت جهانی
اگر اختلالها طولانی شود، مسئله دیگر فقط افزایش قیمت حملونقل نخواهد بود؛ بلکه ممکن است به تغییر مسیر تجارت جهانی منجر شود.
مسیرهای طولانیتر به معنای مصرف سوخت بیشتر، زمان حمل بالاتر و هزینه عملیاتی بیشتر است. استفاده از بنادر جایگزین و افزایش تقاضا برای کشتیهای نفتکش و کانتینری نیز میتواند ظرفیت مؤثر حملونقل جهانی را تحت فشار قرار دهد.
در چنین شرایطی، شرکتها ممکن است ناچار شوند بخشی از زنجیره تأمین خود را دوباره طراحی کنند.
جهان هنوز تمام هزینه بحران را ندیده است
یکی از ویژگیهای مهم شوکهای حملونقلی این است که آثار آنها الزاماً همزمان با وقوع بحران ظاهر نمیشود.
ممکن است افزایش قیمت انرژی و بانکر امروز در بازارها دیده شود، اما اثر آن بر هزینه تولید، قراردادهای حمل، قیمت کالاهای مصرفی و تورم با فاصله زمانی نمایان شود.
UNCTAD نیز نسبت به انتقال آثار اختلال هرمز از بازار انرژی به تجارت، حملونقل، قیمتها و اقتصاد کشورهای آسیبپذیر هشدار داده است.
از این منظر، ادامه بحران میتواند لایههای جدیدی از هزینه را به اقتصاد جهانی تحمیل کند؛ حتی اگر بخشی از بازارها در کوتاهمدت با شرایط جدید سازگار شوند.
جمعبندی
هرمز و بابالمندب دو نقطه روی نقشه نیستند؛ دو گلوگاه در معماری تجارت جهانیاند.
هرمز، شریان مهم انرژی جهان است و بابالمندب، یکی از مسیرهای کلیدی اتصال تجارت آسیا، اروپا و آفریقا.
هرچه اختلال در این مسیرها طولانیتر شود، احتمال انتقال بحران از انرژی و کشتیرانی به تجارت، تولید، قیمت کالا و تورم جهانی بیشتر خواهد شد.
بحران زمانی از یک بحران منطقهای به بحران تجارت جهانی تبدیل میشود که اختلال در چند گلوگاه محدود، هزینه عبور کالا را در سراسر جهان افزایش دهد؛ و نشانههای این انتقال اکنون در قیمت انرژی، سوخت بانکر، کرایه حمل و تغییر مسیر کشتیها قابل مشاهده است.
