رسول سلیمانی کارشناس خودرو در گفتوگو با صفحه اقتصاد؛
CNG در حال فتح دوباره بازار خودرو است / شهریورماه میتواند معادله بنزین را برهم بزند
تغییر در نرخ ارز نه تنها بر قیمت تمامشده خودروها اثرگذار است، بلکه «هزینه فرصت مصرف سوخت» را نیز در محاسبات مالکیت تغییر میدهد. طبق تحلیل رسول سلیمانی، ما در آستانه یک تغییر مهم در رفتار مصرفکننده هستیم؛ جایی که مزیت CNG از صرفاً «ارزان بودن سوخت» به «مدیریت استراتژیک هزینه پیمایش» ارتقا مییابد. این موضوع میتواند تقاضا برای خودروهای با سوخت دوگانه را در ماه شهریور ماه به شدت افزایش دهد.
رسول سلیمانی، کارشناس حوزه خودرو، در گفتوگو با «صفحه اقتصاد» معتقد است بازار خودرو در شهریورماه با یک تغییر مهم در «اقتصاد مالکیت» مواجه خواهد شد؛ تغییری که میتواند خودروهای CNG را از یک انتخاب حاشیهای به یکی از گزینههای جدی تقاضا تبدیل کند. به گفته او، رشد نرخ ارز از مسیر افزایش هزینه قطعات و قیمت تمامشده، قدرت خرید را تحت فشار قرار داده و همزمان هرگونه افزایش نااطمینانی در دسترسی به بنزین، «هزینه فرصت مصرف سوخت» را بالا میبرد. در چنین شرایطی، مزیت CNG دیگر فقط اختلاف قیمت سوخت نیست، بلکه به یک مزیت اقتصادی در مدیریت هزینه پیمایش تبدیل میشود.
بازار خودرو دیگر با برچسب قیمت سنجیده نمیشود
رسول سلیمانی در گفتوگو با صفحه اقتصاد گفت: بازار خودرو وارد مرحلهای شده که نمیتوان رفتار خریدار را فقط با قیمت خودروهای صفر تحلیل کرد. در شرایط فعلی، مصرفکننده با یک سبد هزینه مواجه است که از قیمت خرید آغاز میشود و به هزینه سوخت، تعمیرات، قطعات، بیمه، استهلاک و افت ارزش خودرو در بازار دستدوم میرسد. بنابراین متغیر تعیینکننده برای بخش مهمی از تقاضا، دیگر فقط قیمت اولیه خودرو نیست؛ بلکه «هزینه کل مالکیت» یا Total Cost of Ownership است.
وی افزود: زمانی که نرخ ارز افزایش پیدا میکند، اثر آن بهصورت زنجیرهای در صنعت خودرو توزیع میشود. قطعات وارداتی، مواد اولیه، تجهیزات الکترونیکی، هزینه لجستیک و حتی سرمایه در گردش بنگاه تولیدی تحت تأثیر قرار میگیرند. بنابراین با یک شوک ساده قیمتی مواجه نیستیم؛ با یک شوک هزینهای در کل زنجیره ارزش خودرو مواجه هستیم.
CNG از سوخت جایگزین به ابزار مدیریت ریسک تبدیل میشود
سلیمانی ادامه داد: در چنین شرایطی، خودروهای CNG یک ویژگی دارند که در محاسبات اقتصادی اهمیت زیادی پیدا میکند و آن «تنوع سبد انرژی» است. مالک خودرو مجبور نیست تمام پیمایش خود را به یک حامل انرژی وابسته کند. این موضوع در شرایطی که بازار بنزین با محدودیت، نوسان یا نااطمینانی مواجه باشد، ارزش اقتصادی پیدا میکند.
وی تصریح کرد: من CNG را در این مقطع صرفاً یک سوخت ارزانتر نمیبینم. CNG میتواند برای مصرفکننده نقش یک ابزار مدیریت ریسک داشته باشد. یعنی مالک بخشی از ریسک افزایش هزینه یا محدودیت دسترسی به بنزین را از طریق امکان استفاده از گاز طبیعی کاهش میدهد.
سلیمانی گفت: این همان نقطهای است که ممکن است کشش تقاضا نسبت به خودروهای CNG تغییر کند. تا زمانی که بنزین بهصورت پایدار و با هزینه قابل پیشبینی در دسترس باشد، مزیت دوگانهسوز بودن ممکن است برای بخشی از خریداران تعیینکننده نباشد. اما وقتی هزینه یا ریسک تأمین سوخت افزایش پیدا میکند، انعطافپذیری انرژی خودش به یک ویژگی اقتصادی تبدیل میشود.
معیار جدید بازار، هزینه هر کیلومتر است
این کارشناس خودرو افزود: باید بازار را از زاویه «هزینه نهایی پیمایش» نگاه کنیم. فرض کنید دو خودرو قیمت خرید نسبتاً نزدیکی داشته باشند، اما یکی از آنها در هر کیلومتر هزینه سوخت بیشتری ایجاد کند. در کوتاهمدت ممکن است این تفاوت کوچک به نظر برسد، اما در خودروهای پرتردد، زمانی که پیمایش ماهانه و سالانه بالا میرود، همین اختلاف کوچک به یک هزینه انباشته تبدیل میشود.
وی ادامه داد: بنابراین در شرایط تورمی، مصرفکننده بهتدریج از مقایسه قیمت خرید به سمت مقایسه هزینه چرخه عمر خودرو حرکت میکند. این تغییر رفتار برای CNG اهمیت دارد، زیرا مزیت اصلی آن در زمان استفاده از خودرو خودش را نشان میدهد، نه صرفاً در لحظه خرید.
یک عدد از هند که نمیتوان از کنار آن گذشت
سلیمانی اظهار کرد: تجربه هند در سال ۲۰۲۶ برای تحلیل این رفتار قابل توجه است. در ژوئن، خودروهای CNG حدود ۲۴.۳ درصد از فروش خودروهای سواری هند را تشکیل دادند و مجموع خودروهای سوخت جایگزین شامل CNG، هیبریدی و برقی به بیش از ۴۰ درصد بازار رسید. رویترز همچنین گزارش کرده که در پی افزایش هزینه سوخت، رزرو خودروهای CNG شرکت ماروتی سوزوکی حدود ۴۰ درصد افزایش پیدا کرده است.
وی افزود: این آمار برای من یک پیام اقتصادی دارد. وقتی شوک انرژی وارد میشود، رفتار مصرفکننده الزاماً به سمت پیچیدهترین فناوری تغییر نمیکند. مصرفکننده ابتدا به دنبال فناوریای میرود که بتواند با کمترین هزینه تغییر، بیشترین کاهش را در هزینه عملیاتی ایجاد کند.
سلیمانی ادامه داد: حتی در ژوئیه نیز طبق دادههای منتشرشده از بازار هند، سهم CNG حدود ۲۴ درصد باقی ماند و خودروهای سوخت جایگزین به حدود ۴۰.۶ درصد فروش خودروهای سواری رسیدند؛ یعنی فاصله آنها با خودروهای بنزینی به حدود یک واحد درصد کاهش پیدا کرد. این یک تغییر صرفاً مقطعی در ترکیب فروش نیست و میتواند نشانه تغییر ترجیحات مصرفکننده در واکنش به اقتصاد سوخت باشد.
CNG برای ایران یک تفاوت بنیادی دارد
سلیمانی گفت: ایران از نظر منابع گاز طبیعی و زیرساخت گازرسانی با هند تفاوت دارد، اما از یک جهت تجربه هند برای ما بسیار مهم است؛ اینکه وقتی هزینه سوخت به متغیر تعیینکننده تبدیل میشود، فناوریای که بتواند هزینه عملیاتی را کاهش دهد، ظرفیت جذب تقاضا پیدا میکند.
وی افزود: در ایران، CNG سالهاست وارد زنجیره حملونقل شده و خودرو، جایگاه، دانش تعمیراتی و تجربه مصرف آن وجود دارد. بنابراین برای گسترش CNG نسبت به فناوریهایی که نیازمند ایجاد یک اکوسیستم کاملاً جدید هستند، اصطکاک سرمایهگذاری پایینتری وجود دارد.
سلیمانی تأکید کرد: البته این به معنای نادیده گرفتن مشکلات زیرساختی CNG نیست. ظرفیت جایگاهها، پراکندگی جغرافیایی، زمان سوختگیری، کیفیت تجهیزات، استاندارد مخازن و بازرسیهای ایمنی، همگی روی مطلوبیت اقتصادی این خودروها اثر دارند. اگر این زنجیره کامل نباشد، مزیت سوخت ارزان میتواند با هزینه زمانی و عملیاتی خنثی شود.
برقیها فناوری آیندهاند اما رقیب فوری CNG نیستند
این کارشناس حوزه خودرو گفت: درباره خودروهای برقی باید واقعبین باشیم. برقیسازی مسیر بلندمدت صنعت خودرو است، اما میان «برتری فناوری» و «قابلیت نفوذ در بازار» فاصله وجود دارد.
وی ادامه داد: خودرو برقی به شبکه شارژ، تجهیزات تخصصی، تعمیرکار، قطعات الکترونیکی، مدیریت باتری و خدمات پس از فروش نیاز دارد. این یعنی سرمایهگذاری در زیرساخت باید همزمان با توسعه ناوگان انجام شود.
سلیمانی افزود: حتی در بازارهای پیشرفته نیز هزینه شارژ عمومی میتواند با شارژ خانگی تفاوت قابل توجهی داشته باشد. آژانس بینالمللی انرژی گزارش کرده که تعرفه شارژ عمومی در برخی بازارها میتواند تا ۱۵۰ درصد بالاتر از تعرفه برق خانگی برای شارژ عادی و تا ۲۴۰ درصد بالاتر برای شارژ سریع باشد. بنابراین حتی در خودرو برقی، «هزینه انرژی» یک عدد ثابت نیست و به مدل دسترسی به زیرساخت بستگی دارد.
مسئله فقط سوخت نیست، مسئله «ریسک تأمین» است
سلیمانی اظهار کرد: در تحلیل اقتصادی خودرو باید یک متغیر دیگر را هم وارد کنیم و آن «ریسک تأمین» است. ممکن است یک خودرو از نظر فنی بسیار اقتصادی باشد، اما اگر قطعات آن بهسختی تأمین شود، زمان خواب خودرو افزایش پیدا کند یا تعمیرات آن به شبکه تخصصی محدود وابسته باشد، هزینه واقعی مالکیت افزایش خواهد یافت.
وی افزود: این موضوع در خودروهای برقی اهمیت بیشتری دارد، چون باتری و تجهیزات الکترونیکی بخش مهمی از ارزش خودرو را تشکیل میدهند. طبق دادههای آژانس بینالمللی انرژی، استقرار باتری خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱.۲ تراواتساعت رسید و نسبت به سال قبل نزدیک ۳۰ درصد رشد کرد. این رشد نشاندهنده مقیاس بسیار بزرگ زنجیره باتری است، اما همزمان اهمیت دسترسی به مواد، سلول و زنجیره تأمین را هم نشان میدهد.
سلیمانی ادامه داد: بنابراین برای بازار ایران، فناوریای که امروز بتواند با قطعات، خدمات و زیرساخت موجود فعالیت کند، ممکن است در کوتاهمدت از نظر اقتصادی مزیت بیشتری نسبت به فناوریای داشته باشد که هنوز اکوسیستم آن کامل نشده است.
نرخ ارز، سمت عرضه را منقبض و سمت تقاضا را حساستر میکند
این کارشناس خودرو گفت: افزایش نرخ ارز همزمان دو اتفاق ایجاد میکند. از یک طرف هزینه تولید و تأمین قطعات را افزایش میدهد و از طرف دیگر قدرت خرید واقعی مصرفکننده را کاهش میدهد. این یعنی بازار از دو سمت تحت فشار قرار میگیرد؛ سمت عرضه با افزایش هزینه مواجه میشود و سمت تقاضا با کاهش توان خرید.
وی افزود: در چنین شرایطی، بازار خودرو مستعد یک «انتقال تقاضا» است. یعنی خریدار ممکن است از خودروهای پرمصرف، پرهزینه یا دارای هزینه نگهداری بالاتر فاصله بگیرد و به سمت گزینهای برود که هزینه عملیاتی پایینتری دارد.
سلیمانی تصریح کرد: بنابراین ممکن است در شهریورماه شاهد جهش اسمی قیمت CNG نباشیم، اما افزایش وزن اقتصادی این خودروها در سبد انتخاب خانوار را ببینیم. این اتفاق از نظر من مهمتر از یک رشد کوتاهمدت قیمت است، زیرا نشاندهنده تغییر در ساختار تقاضاست.
شهریورماه میتواند نقطه چرخش CNG باشد
سلیمانی گفت: اگر نرخ ارز در سطوح بالا باقی بماند، هزینه خودروهای صفر و قطعات افزایش پیدا کند و همزمان مسئله تأمین بنزین برای مصرفکننده به یک دغدغه جدیتر تبدیل شود، CNG ظرفیت آن را دارد که دوباره از حاشیه به متن بازار برگردد.
وی افزود: من انتظار یک موج سفتهبازانه را ندارم. اتفاقی که باید زیر نظر گرفت، شکلگیری تقاضای مصرفی است. اگر خریدار به این نتیجه برسد که یک خودروی CNG در طول دوره مالکیت، هزینه پیمایش پایینتری دارد و در عین حال امکان استفاده از بنزین را هم حفظ میکند، این مزیت میتواند در تصمیم خرید اثر بگذارد.
این کارشناس خودرو ادامه داد: به زبان اقتصادی، CNG میتواند در شرایط فعلی از یک «مزیت قیمتی» به یک «مزیت نسبی پایدار» تبدیل شود. این تفاوت بسیار مهم است. مزیت قیمتی ممکن است با تغییر سیاست سوخت از بین برود، اما اگر خودرو در مجموع هزینه مالکیت پایینتری ایجاد کند، تقاضای آن میتواند پایدارتر باشد.
CNG میتواند پاسخ کوتاهمدت بازار به شوک انرژی باشد
سلیمانی در پایان گفت: بازار خودرو در شهریورماه بیش از گذشته به سمت اقتصاد واقعی استفاده از خودرو حرکت خواهد کرد. خریدار به قیمت خرید نگاه میکند، اما همزمان مصرف سوخت، هزینه قطعات، استهلاک، نقدشوندگی و ارزش باقیمانده خودرو را هم محاسبه میکند.
وی افزود: در این معادله، CNG یک برگ برنده دارد؛ این فناوری بدون آنکه نیازمند تغییر کامل ساختار خودرو باشد، میتواند وابستگی به بنزین را کاهش دهد و هزینه پیمایش را برای گروهی از مصرفکنندگان کنترل کند.
سلیمانی تأکید کرد: اگر فشار هزینهای بازار خودرو با نااطمینانی در بازار بنزین همزمان شود، شهریورماه میتواند ماهی باشد که CNG دوباره جایگاه اقتصادی خود را در بازار پیدا کند. در این صورت، اتفاق اصلی افزایش قیمت یک مدل خاص نخواهد بود؛ اتفاق اصلی تغییر در «ترکیب تقاضا» و بازگشت مفهوم اقتصاد سوخت به قلب تصمیم خرید خودرو خواهد بود.
