مرتضی افقه در برنامه "گفتمان اقتصادی" (بخش اول):
ریشه اصلی مشکلات صنعت نفت داخلی است؛ تحریمها فقط بحران را تشدید کردهاند
مرتضی افقه استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی با تاکید بر اینکه بخش قابل توجهی از مشکلات صنعت نفت ایران ریشه داخلی دارد، گفت: تحریمها و فشارهای خارجی اگرچه اثرگذار بودهاند، اما علت اصلی نابسامانیها در ضعف مدیریت، بیثباتی در انتصابها، غلبه نگاه سیاسی و ایدئولوژیک بر شایستهسالاری و کاهش کارآمدی ساختارهای تصمیمگیری نهفته است.
مرتضی افقه، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی، در برنامه "گفتمان اقتصادی" "صفحه اقتصاد" درباره وضعیت صنعت نفت و مدیریت در این بخش، اظهار کرد: بسیاری از مشکلات کشور از جمله مشکلات صنعت نفت، یا حل نشدهاند یا در مسیر حل شدن قرار ندارند، زیرا از ابتدا تشخیص درستی از ریشه مسائل ارائه نشده است.
وی با بیان اینکه نباید همه مشکلات صنعت نفت را صرفا به تحریمها و فشارهای بیرونی نسبت داد، افزود: بخش قابل توجهی از مشکلات، منشا داخلی دارد و تحریمها فقط این مشکلات را تشدید کردهاند.
به گفته او، وقتی تشخیص نادرست از مسئله داده شود، نسخهای هم که برای حل آن پیچیده میشود، نادرست خواهد بود و در نتیجه نهتنها مشکل حل نمیشود، بلکه شرایط میتواند وخیمتر هم بشود.
افقه در ادامه با اشاره به اینکه نمود بسیاری از مشکلات کشور اقتصادی است، تصریح کرد: مردم تورم، فقر، نابرابری و کاهش قدرت خرید را میبینند، اما ریشه این مسائل الزاما فقط اقتصادی نیست. وی تاکید کرد که در سالهای گذشته اغلب سیاستگذاریها به جای پرداختن به ریشهها، بر معلولها متمرکز بوده و به همین دلیل نتیجه مطلوب حاصل نشده است.
این کارشناس اقتصادی در توضیح دیدگاه خود از یک مثال استفاده کرد و گفت: اقتصاد ایران مانند زمینی شورزار است که مرتب روی آن بذر پاشیده میشود، در حالی که ابتدا باید بستر آن اصلاح شود.
وی افزود: حتی درآمدهای سنگین نفتی در سالهای گذشته نیز به دلیل نبود بستر مناسب، نتوانستهاند به تحول پایدار منجر شوند و بخش قابل توجهی از این منابع عملاً هدر رفته است.
وی درباره ساختار شرکت نفت نیز گفت: شرکت نفت به دلیل جایگاه مهم خود در اقتصاد ایران، پیش از این از نیروهای متخصصتر و ساختار کارآمدتری برخوردار بود، اما هرچه به سالهای اخیر نزدیکتر شدهایم، آن چارچوب اولیه و توجه به بهرهوری و کارآمدی تضعیف شده است.
افقه ادامه داد: در دهههای گذشته، مانند بسیاری از بخشهای دیگر، شایستهگزینی در صنعت نفت نیز تحت تاثیر گرایشهای سیاسی، ایدئولوژیک و حتی روابط قومی، قبیلهای و فامیلی قرار گرفته است.
به گفته او، همین مسئله باعث شده پویایی و کارآمدی گذشته در این صنعت کاهش یابد.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش مدیریت در وضعیت فعلی صنعت نفت اظهار کرد: تصمیمات مدیریتی، بیثباتی در مدیریتها و تحمیل برخی مدیران ناکارآمد اما وابسته به مراکز قدرت، از جمله عوامل مهمی هستند که مانع از دستیابی شرکت نفت به سطح لازم از کارآمدی شدهاند.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو، در ارزیابی عملکرد وزارت نفت در دولت چهاردهم، گفت: اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم، این دولت در شرایطی روی کار آمد که خزانه با محدودیت شدید منابع مواجه بود، چندین سال از تشدید تحریمها گذشته بود و بسیاری از مشکلات به مرز بحران رسیده بودند. با این حال، او معتقد است کابینهای که تشکیل شد، متناسب با این شرایط دشوار، از بالاترین سطح توانمندی برخوردار نبوده است.
افقه تصریح کرد: در چنین شرایطی انتظار میرفت قویترین نیروها برای اداره کشور و از جمله وزارت نفت به کار گرفته شوند، اما فشارهای سیاسی، ساختاری و تاثیرگذاری نهادهای مختلف بر فرآیند انتخاب مدیران و وزرا، مانع از تحقق کامل این انتظار شده است.
وی با اشاره به محدودیتهای موجود در صنعت نفت گفت: در شرایط کنونی، حتی اگر وزیر یا مدیران بسیار قویتری هم در رأس کار بودند، باز هم به دلیل تحریمها، تنشهای خارجی و مشکلات انباشته، امکان سرمایهگذاری گسترده و جهش بزرگ در صنعت نفت چندان فراهم نبود و در بهترین حالت، حفظ وضع موجود نیز خود یک چالش جدی است.
این کارشناس اقتصادی در عین حال تاکید کرد که این شرایط به معنای نادیده گرفتن ضعفهای مدیریتی نیست و گفت: یکی از مهمترین انتقادها به وزارت نفت و ساختارهای مرتبط، نحوه اداره و انتصاب مدیران است؛ زیرا در چنین وضعیتی باید کارآمدترین افراد انتخاب شوند، نه کسانی که صرفاً از پشتوانههای غیرتخصصی برخوردارند.
افقه با بیان اینکه آثار سوءتدبیرها در نهایت به زندگی مردم منتقل میشود، گفت: نتیجه ضعف در تصمیمگیری و مدیریت، کوچکتر شدن سفره مردم، تشدید مشکلات معیشتی و کاهش رفاه عمومی است. او افزود: اگرچه تحریمها و درگیریهای خارجی اثرات سنگینی بر اقتصاد ایران گذاشتهاند، اما همچنان بخش مهمی از مشکلات، محصول تصمیمات داخلی و نوع حکمرانی است.
وی ریشه اصلی بسیاری از این مشکلات را غلبه اولویتهای سیاسی و ایدئولوژیک بر توسعه، معیشت و رفاه مردم دانست و گفت: تا زمانی که در انتخاب مدیران، تنظیم قوانین و حتی تخصیص منابع، اولویت با ملاحظات غیر اقتصادی باشد، نمیتوان انتظار داشت مشکلات اساسی کشور و از جمله صنعت نفت به شکل پایدار حل شود.
افقه خاطرنشان کرد: از نگاه اقتصادی، جهتگیری واقعی سیاستگذار را باید در بودجه و نحوه تخصیص منابع دید، نه در شعارها و سخنرانیها؛ و آنچه از بودجه برمیآید، نشان میدهد که اولویت اصلی هنوز حل مشکلات معیشتی و توسعه اقتصادی مردم نیست.
این گفتوگو بخش نخست از مجموعه گفتوگوهای گفتمان اقتصادی با استا مرتضی افقه درباره صنعت نفت، مدیریت و چالشهای ساختاری اقتصاد ایران است و بخشهای بعدی آن در روزهای آینده منتشر خواهد شد.
نظر شما